Revandız

Revandız (Rewandiz), Güney Kürdistan'da, bugünkü Irak sınırları içinde yer alan bir Kürt yerleşim merkezidir. 20. yüzyılın başlarında, I. Dünya Savaşı sonrası dönemde Kürt-İngiliz ilişkilerinin ve çatışmalarının önemli sahnelerinden biri olarak Osmanlı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) arşiv kayıtlarına geçmiştir.

I. Dünya Savaşı'nın hemen ardından Revandız, İngiliz nüfuzu altındaki bölgelerle yerel Kürt aktörler arasındaki ilişkilerin düğüm noktalarından biriydi. Şemdinanlı Seyit Taha'nın Revandız'daki İngiliz siyasi hâkimiyle bir araya geldiği; bu görüşmede İngilizlerden 26.000 lira ile tüfek ve cephane aldığı, dönemin arşiv belgelerine yansımıştır. Bu temas, İngilizlerin Seyit Taha ile Nasturiler arasında ittifak kurma çabalarıyla birlikte değerlendirilmiş ve Seyit Taha'nın Nasturilerle ilişkisi Kürt aşiretlerince tasvip edilmemiştir (Cilt 3, s. 122).

1920'lerin başında ise Revandız, TBMM hükümetine bağlı askerî hareketlilik bağlamında öne çıktı. Belgelere göre Revandız'dan Türkiye'ye gelmek üzere Savuçbulak (Mehabad) istikametinde, Şino'da İran arazisine giren Revandız Müfrezesinin silahlarına İran makamlarınca el konulmuş, müfrezenin hiçbir şehre girmesine izin verilmemiştir. Bu mesele, Hariciye Vekâleti Vekili Hüseyin Rauf Bey imzasıyla Adnan Bey'e gönderilen 26 Mayıs 1923 tarihli telgrafa ve İran askerî birliklerinin müfrezeye karşı tutumuna dair İstanbul Murahhası Adnan Bey'in Hariciye Vekâleti'ne gönderdiği yazışmalara konu olmuştur (Cilt 3, s. 140).

Aynı dönemde Irak'ta TBMM hükümetine meyilli aşiretlerin İngiliz bombardımanına uğradığı, kasaba ve köylerinin tahrip edildiği; İngilizlerin Misak-ı Millî hudutları dâhilinde siyasi tahriklerde bulunarak bir Kürt teşkili yoluna gittiği de belgelerde yer almaktadır. Revandız'ı çevreleyen bu gelişmeler, Lozan Konferansı sürecinde Kürdistan meselesinin müzakere edildiği daha geniş diplomatik bağlamla iç içe geçmiştir (Cilt 3, s. 140).