İdrîsî

İdrîsî (ö. 1165), klasik İslam coğrafya geleneğinin en tanınmış temsilcilerinden biri olan Ortaçağ müellifidir. Batlamyus (Ptolemy) coğrafya okulunun en meşhur takipçilerinden sayılır ve Sicilya kralı II. Roger'in himayesinde hazırladığı dünya coğrafyasıyla ün kazanmıştır.

Eserleri

İdrîsî, Batlamyus'un haritalarında önemli değişiklikler yapmış bir coğrafyacıdır. Sicilya kralı II. Roger, aralarında İdrîsî'nin de bulunduğu coğrafyacı âlimlere gümüş bir yer küresi maketi yaptırmış; İdrîsî'nin öncülüğündeki âlimler bu maketin üzerindeki haritada zikredilen yerleri anlatan Arapça bir coğrafya kitabı kaleme almışlardır. Kitabu Rucar adlı bu eser bütün dünya ülkelerinden bahseder (Cilt 2, s. 25).

İdrîsî'nin telif ettiği başlıca eserler arasında, kralın adıyla anılan Kitabu Rucar olarak da bilinen Nüzhetü'l-müştâk fi'htirâkı'l-âfâk, Ünsü'l-mühec ve ravżü'l-fürec ve el-Câmiʿ li-ṣıfâtı eştâti'n-nebât yer alır. Bir dünya coğrafyası olan Nüzhetü'l-müştâk, Ortaçağ İslâm dünyasında yazılmış, yerkürenin genel ve sistematik coğrafyası üzerindeki en kapsamlı çalışmalardan biri olup aynı zamanda Avrupa, özellikle Batı Avrupa ülkeleri hakkında gerçeğe en yakın bilgileri veren ilk eser olarak değerlendirilir (Cilt 2, s. 25).

Kürtlere Dair Kayıtları

İdrîsî eserinde Kürtlerden de söz eder. Fars bölgesinde Kürtlere ait dört "ramm"dan (boy/topluluk) bahseder; her rammda köyler ve şehirler bulunur ve bu rammların Kürtlerden bir reisi vardır. Bu reis bölgedeki güvenliği sağlar, yolları korur; onun topraklarında hiç kimsenin başına bir musibet gelmezdi (Cilt 2, s. 25). Müellif ayrıca Kufs dağlarından söz ederken bu dağların sayısının yedi olduğunu, her dağın Kürtlerden bir liderinin bulunduğunu, bu Kürtlerin göçebe olup binek/yük hayvanlarının olmadığını, renklerinin esmer, bedenlerinin ise zayıf bir yapıda olduğunu kaydeder. Bunların sığır ve koyun sürülerine sahip olduklarını, hurma ve arı yetiştiriciliği ile uğraştıklarını da belirtir (Cilt 2, s. 25).

Sonraki Etkisi

İdrîsî'nin eseri sonraki müellifler için temel bir başvuru kaynağı olmuştur. Nitekim Ebü'l-Fidâ, Takvîmü'l-büldân adlı eserini telif ederken İbn Havkal, İbn Hurdâzbih, İstahrî, İbn Saîd el-Mağribî, Batlamyus, Bîrûnî, Nasîrüddîn-i Tûsî gibi müelliflerin yanı sıra İdrîsî'den de istifade etmiştir (Cilt 2, s. 35).