Korduk

Korduk, Geç Antik Çağ Ermeni kaynaklarında Van Gölü'nün güneyindeki dağlık bir bölge için kullanılan tarihî bir coğrafya adıdır. Adı, İslam öncesi dönem kaynaklarında geçen Med, Kardukhia, Corduene, Qardu (Beth Qardu), Kordrik ve Korçeyk gibi benzer ve paralel adlandırmalarla birlikte anılır (Cilt 1, s. 17).

Kürt Tarihiyle İlişkisi

Bu tür adlandırmaların Kürtlerle ne kadar ilişkili olduğu, İslam öncesi Kürt tarihiyle ilgili en çok spekülasyona açık konulardan biridir. Kürt kelimesine sesteş sözcüklerin cazibesine kapılarak doğrudan bir sonuca varmak yanlış bir yöntem olarak değerlendirilir; bu nedenle kaynaklardaki kelime çeşitliliğinin dikkatle ve doğru biçimde analiz edilmesi gerekir (Cilt 1, s. 17, 22). Ermenice kaynaklar, özellikle miladi dördüncü yüzyıldan sonra Sasani dönemine paralel olarak Ermeni tarihyazıcılığının gelişmesiyle, erken dönem Kürt tarihyazımı için büyük önem taşır (Cilt 1, s. 22).

Ermeni Kaynaklarında Korduk

Korduk adı çeşitli Ermeni eserlerinde geçer. Ermenice yazılan ilk Ermeni Tarihi sayılan ve "iyi haberci" lakaplı Agathangelos'a atfedilen eser, Korduk coğrafyasının anıldığı kaynaklardan biridir (Cilt 1, s. 73). P'awstos Buzand'a bağlanan eserde Korduk, Kordik ve Korcheyk halkının Ermenilerle ittifak edip Perslerle savaştığı yazılır (Cilt 1, s. 75). Aynı eser, Niphates (Npat) dağlarını ve Kürdistan'ın tarihî coğrafyasıyla ilgili zengin coğrafi tanımlamaları da içerdiği için Kürt tarihinin önemli kaynaklarından biri kabul edilir (Cilt 1, s. 75).

Moses Khorenatsi, Van Gölü'nün güneyine düşen bölge için "Korduats'i" terimini, yine bu gölün güneyindeki dağlık bir bölge için ise "Korduk" adını kullanır; ayrıca Sasani devletinin kurucusu I. Ardeşir'in kendisine isyan eden bir Parth ileri gelenini Korduk üzerinden Azerbaycan'a kadar kovaladığını belirtir (Cilt 1, s. 77). Ełishe ise Korduk ve Kordik ifadelerinin yanı sıra Tmorik (Thamanon) bölgesini de anar; onun aktardığına göre Korduk, Dasn/Duhok(?), Tsawde ve Arznarzn gibi Van Gölü'nün güneyinden Mezopotamya'ya uzanan bölgelerin ahalisi vaftiz olmuş ve katolik kiliseye bağlanmıştı (Cilt 1, s. 78).

Sebeos'a atfedilen metinde, isyan eden bir grup soylunun bölgede önlerine çıkan her şeyi yakıp yıktıktan sonra "ulaşılmaz" Korduk ülkesine/dağlarına bile saldırıp buradaki kaleleri ele geçirmeye teşebbüs ettiği nakledilir; aynı metnin başka bir bölümünde Kordrik halkının "kâfir" olduğu belirtilir (Cilt 1, s. 79).

Korçeyk ile Coğrafi Kapsam

Daha geç bir kaynakta Korduk, Korçeyk ve Kordrik bölgeleriyle birlikte ele alınır. Bu esere göre Korçeyk; T'man'ı (Thamanon) içeren Korduk ile yukarı, orta ve aşağı Kordrik bölgelerini kapsayan geniş bir coğrafyadır ve klasik kaynaklarda Kardukhia ve Corduene olarak anılan bölgenin kuzeye ve doğuya doğru uzanan biraz daha geniş ölçekli halidir. Korçeyk adının bizzat, Latince/Grekçe kaynaklarda geçen Gordyene veya Corduene'nin Ermenice versiyonu olduğu belirtilir (Cilt 1, s. 80).