Loristan

Loristan (Bilad-ı Lor, Lor Ülkesi), İran'ın batı kesiminde, Zağros Dağları'nın ortalarında yer alan dağlık bir bölgedir; ahalisinin önemli bir kısmını, Kürtlerle akrabalığı bulunan Lorlar (Loriler) oluşturur (Cilt 4, s. 109; Cilt 2, s. 56). Klasik İslam coğrafyacıları bölgeyi kimi zaman müstakil bir yer, kimi zaman Cibal (Irak-ı Acem) ya da Huzistan'ın bir parçası olarak ele almıştır.

Coğrafî olarak Loristan, Zağros Dağları'nın ortalarında, İran'ın batı kesiminde; güneyde Huzistan, kuzeyde Kürdistan bölgeleri arasında yer alır. Doğusunda İsfahan ve Fars vilayeti, kuzeyinde Kirmanşah ve Nihavend bulunur (Cilt 2, s. 56). Bölgenin idarî aidiyeti kaynaklarda tartışmalıdır: Lor, Cibal bölgesine dahil edilmeden önce Huzistan bölgesinin bir parçası sayılmış, bu görüşü İbn Havkal de paylaşmıştır (Cilt 2, s. 56). Ebü'l-Fidâ ise Lor bölgesine özel bir yer ayırmış, Kürtlerin yaşadığı diyarlar arasında "Cebel ya da Loristan bölgesi"ni başta zikretmiştir (Cilt 2, s. 36). "Lor" adının telaffuzu konusunda dahi tarihçiler görüş ayrılığına düşmüş; Ebü'l-Fidâ Taḳvîmu'l-Buldân'da bu kelimenin "l"den sonra "o" ve "r" gelmek suretiyle okunduğunu belirtmiştir (Cilt 2, s. 56).

Kaynaklar, Loristan Dağları başta olmak üzere bölgede çok sayıda Kürt'ün yaşadığını ve Kürtlerin buraya hâkim olup mîrliklere sahip olduğunu, diğer memleketlerde olduğu gibi kendi liderleri ve yöneticileri bulunduğunu aktarır (Cilt 2, s. 57). Loristan'ın kendi hükümdarları vardı; nitekim Loristan'ın hükümdarlarından biri olarak h. 555-626 / m. 1160-1228 yılları arasında hüküm sürmüş bir hükümdardan söz edilir (Cilt 2, s. 31). El-Umerî, Lorları "Lor Dağları ya da Loristan" olarak bilinen bölgelerde bağımsız bir otoriteye sahip kabileler olarak değerlendirmiştir (Cilt 2, s. 57).

Bölgede zaman içinde önemli siyasî yapılar kurulmuştur. h. 543-827 / m. 1148-1424 ve h. 591-1005 / m. 1195-1596 tarihleri arasında sırasıyla Büyük Lor ve Küçük Lor Mîrlikleri ortaya çıkmıştır (Cilt 2, s. 58). Bu iki mîrlik hakkında İbn Haldûn'un eseri, Şerefhan Bidlîsî'nin Şerefnâme'si ve Ramazan Şerif ed-Davûdî'nin Loristan el-Kubra (h. 550-827 / m. 1115-1424) adlı eseri bilgi verir; Şerefhan Bidlîsî, bu hanedan mensuplarının ve hükümdarlarının yaşadığı dramatik olayları, Selçukluların yanı sıra Moğollar ve Osmanlılarla ilişkilerini de anlatır (Cilt 2, s. 58). Kürtlerin Buveyhîler döneminde oluşturduğu mîrlik ve devletçikler Selçuklu döneminde de varlığını sürdürmüş; bölge, otoritesini yitirdikten sonra dahi on beşinci yüzyılda Moğollar dâhil farklı otoritelerin yönetiminde kalmıştır (Cilt 2, s. 57).

Loristan, geniş coğrafyada bir sınır bölgesi olarak da anılır: Azerbaycan'ın güneyi İran'ın Irak-ı Acem ve Loristan vilayetleriyle çevrili olarak tarif edilir (Cilt 4, s. 181). Osmanlı süreli yayınlarında Loristan, "İran'ın batı eyaletlerinden olup kuzeyinde Kürdistan yer alan, ahalisinin büyük kısmı Kürt olan" bir bölge biçiminde tanımlanır (Cilt 4, s. 113).

Lor halkının Kürtlerle münasebetleri ve akrabalıkları bulunmakla birlikte, dillerindeki bir derece farklılık ve aralarındaki haset (rekabet) nedeniyle Lorların kendilerini Kürtlerden saymak istemedikleri, Kürtlerin de Lorları kendi soylarına kabul etmeye meyletmedikleri kaydedilir (Cilt 4, s. 109).