Hulvan

Hulvan, İslamî dönem coğrafya kaynaklarında "büyük ve önemli bir şehir" olarak tanımlanan, Irak ile Cibal (Irak-ı Acem) bölgelerinin sınırında yer alan eski bir şehirdir. Halkı Arap, Fars ve Kürtlerden oluşmaktadır. Ömer b. Hattâb zamanında fethedilen şehir, Cebel eyaletlerinden biri sayılmış ve haracı Sevad bölgelerinin haracına dâhil edilmiştir (Cilt 2, s. 13).

Hulvan'ın Irak ile Cibal bölgeleri arasındaki sınırda yer alması, coğrafyacılar arasında onun hangi bölgeye ait sayılacağı konusunda görüş ayrılığına yol açmıştır. Dağlık bir yer olarak coğrafî özellikleri itibarıyla Irak'tan çok Cibal bölgesini andırdığı için bazıları burayı Irak'tan, bazıları ise Cibal bölgesi içinden değerlendirmiştir. Şehrin ahalisinin Araplar ve acemlerin yanı sıra Farslar ve Kürtlerden oluştuğu kaydedilmiştir (Cilt 2, s. 93).

Hulvan, idari ve coğrafi tariflerde sınır ölçütü olarak da kullanılır. Kalkaşendî bir bölgenin sınırlarını belirlerken güneyden Irak, Hulvan ve Cezîre sınırını esas almıştır (Cilt 2, s. 60). Aynı şekilde Irak'ın doğu sınırı belirlenirken "Hulvan'a kadar Cibal diyarı sınırları" ifadesi kullanılmıştır (Cilt 2, s. 70). Sâsânî Kisrası Perviz'in sevgilisi Şirin'e nispetle adlandırılan Kasr-ı Şirin de Hemedan ve Hulvan yakınlarında konumlanır (Cilt 2, s. 90).

Hulvan'ın da içinde bulunduğu Cibal bölgesinde 381-511/990-1171 tarihleri arasında bir Kürt hanedanı olan Annâzîler hüküm sürmüştür. Hanedanın kurucusu Ebü'l-Feth Muhammed b. 'Annâz eş-Şâzencânî el-Kürdî'dir (Cilt 1, s. 141).