Agathangelos

Agathangelos, "iyi haberci" lakabıyla bilinen anonim bir yazara atfedilen ve Ermenice kaleme alınan ilk Ermeni Tarihi'nin müellifidir. Eser, erken dönem Sasani tarihi ile Armenia'nın Hristiyanlaşması sürecini anlatması ve Korduk coğrafyasına dair kayıtlar içermesi bakımından İslam öncesi Kürt tarihinin kaynakları arasında değerlendirilir (Cilt 1, s. 73).

İslam öncesi Kürt tarihini yazmaya çalışan araştırmacılar için başvurulması gereken kaynak gruplarından biri Ermenice kaynaklardır. Özellikle miladi dördüncü yüzyıldan sonra, yani Sasani dönemine paralel olarak Ermeni tarihyazıcılığının gelişmesi, bu kaynakların erken dönem Kürt tarihyazımı için taşıdığı önemi artırmaktadır. Ermeniler ilk yazılı eserlerini M.S. dördüncü yüzyılda vücuda getirmişlerdir (Cilt 1, s. 22).

"İyi haberci" anlamına gelen Agathangelos lakabıyla anılan bu anonim yazarın eseri, anlatımına Sasani imparatorluğunun kuruluş aşamasıyla başlar ve Aziz Gregory'nin IV. yüzyılın ilk çeyreğindeki ölümünden önceki döneme kadar gelir. Eserin günümüze ulaşan en erken el yazması onuncu yüzyıldan öncedir, ancak kesin tarihi belirsizdir; diğer parçalar ise onuncu yüzyıldan sonraki kopyalardır. Metnin Ermenice versiyonu beşinci yüzyılın ikinci yarısından sonraya tarihlendirilmektedir. Eser bütüncül olarak Kral Trdat'ın çabalarıyla Armenia'nın dördüncü yüzyılda Hristiyanlığa geçiş sürecine odaklanır (Cilt 1, s. 73).

Agathangelos, eserine I. Ardeşir'in Parthlara son vererek Sasani devletini kurduğunu anlatarak başlar ve bu dönemde Ermeniler ile Sasaniler arasında yaşanan olaylara da değinir; bu yönüyle metin erken dönem Sasani tarihiyle ilgili çarpıcı bilgiler içerir (Cilt 1, s. 73).

Eser, Kürt tarihi açısından özellikle Korduk coğrafyasına yaptığı iki atıfla öne çıkar. Birincisinde, Armenia'nın "Büyük" lakaplı kralı Trdat'ın (250-330) Perslere karşı bütün Ermenistan'dan asker topladığı anlatılırken Korduk altıncı prenslik olarak zikredilir (chap. 11. 795). İkincisinde ise, Aziz Gregory'nin vaaz vermek için yaptığı seyahatler aktarılırken, onun Armenia'yı bir uçtan diğer uca dolaştığı ve Ermeni prensliklerinin sıralandığı bu bölümde Korduk ülkesine geçtiği, oradan da "güvenli" Med ülkesine ve Azerbaycan'a ulaştığı belirtilir (chap. 13. 842) (Cilt 1, s. 73).