Arzanene

Arzanene (Arzonoyo; antik kaynaklarda Arzenene/Arzun adlarıyla da geçer), Geç Antik Çağ'da Yukarı Dicle havzasında, bugünkü Batman ve çevresine yerleştirilen tarihî bir bölgedir. Kürt tarihinin İslam öncesi coğrafyasını ilgilendiren bölgelerden biri olarak, Kardukhia/Corduene ve Armenia ile birlikte anılır.

Antikçağ kaynaklarında Arzanene, Med, Kardukhia, Corduene ve benzeri adlandırmalarla birlikte İslam öncesi Kürt tarih-coğrafyasının tartışmalı ve dikkatle değerlendirilmesi gereken adlarından biridir; Adiyabene gibi bölge adlarının yanında geçer (Cilt 1, s. 17). Singar (Şengal), Thamanon ve Media bölgesinin güneyinde yer alan yerlerle birlikte Arzanene'ye dair veriler, Kürt tarihi-coğrafyası açısından üzerinde durulması gereken bilgiler arasında görülür (Cilt 1, s. 41).

Arzanene, Pers-Roma mücadelesinin en çetin geçtiği bölgelerden biriydi ve Pers arazisi olarak kabul ediliyordu. Procopius, Sasani şahları I. Kawad ve oğlu I. Hüsrev dönemlerindeki Sasani-Roma savaşlarını canlı betimlemelerle aktarırken, sınır boylarında olup iki imparatorluğun da hışmına maruz kalan halkın durumuna dair detaylı bilgiler verir (Cilt 1, s. 39). I. Hüsrev'in tahta çıkışından sonra Arzanene'nin Romalılarca yağmalandığı kaydedilir (Cilt 1, s. 38). Theophylact Simocatta da Arzanene, Corduene ve Armenia coğrafyalarının ahalisinin Pers-Roma savaşları boyunca her iki imparatorluk arasında sıkışmış bir vaziyette olduğunu gösterir (Cilt 1, s. 41).

Efesli Yuhanna'nın (Efesli veya Asyalı Ioannes) aktardığına göre, Roma imparatoru Mauricus döneminde Roma ordusu Pers arazisi sayılan Arzenene/Arzun'a saldırmış, Dicle Nehri'ni de aşarak karşısına çıkan her şeyi yerle bir etmiştir (Cilt 1, s. 56). Süryani kaynaklarında bölge bazen Arzonoyo biçiminde de zikredilir (Cilt 1, s. 59).

Bölge halkının yaşam tarzına dair kaynaklarda aktarılan bilgiler arasında, Arzanene ahalisinin mağara evlerde yaşadığının vurgulanması dikkat çekicidir (Cilt 1, s. 41).