Arzanene

ئارزانێ (Arzonoyo; لە سەرچاوە دێرینەکاندا بە ناوی ئارزەنێ/ ئارزۆنێ) ناوچەیەکی مێژوویییە کە لە سەردەمی کۆنی دێرندا لە ناوچەی دێکڵی سەرەوە، لە ناوچە ناوەندی Batman و ناوچەکانی دەوروبەری ناوبراو جێگیر کرا. ## لە سەرچاوەکاندا زەوی یەکێکە لە ناوەکانی مێژوو و جوگرافیای کوردستانی پێش ئیسلام کە پێویستە بە جددی و وردانە هەڵسەنگێندرێت لەگەڵ ناوەکانی ناوچەکان وەک ئەدیابەن (جملە ١، پەڕە ١٧). زانیارییەکان لەسەر ئارزانێ لەگەڵ ناوچەکانی سنگار (شەنگال) و تامانۆن و میدیا لە باشوری ناوچەکە، لە نێوان زانیارییەکاندا دەبینرێت کە پێویستە لە ڕووی مێژوویی و جوگرافیای کوردیدا پشتڕاست بکرێنەوە (جلد 1, پەڕە 41). ## شەڕەکانی فارس و ڕۆما لە ئارزانەن یەکێک بوو لە سەختترین ناوچەکانی شەڕی فارس-رۆما و وەک خاکی فارس دانرا. لە سەردەمی حوسرێفدا، شەڕی ساسانی-رۆما بە ڕێنوێنیی زیندووەوە دەگێڕێتەوە و زانیاری ورد دەدات لەسەر دۆخی ئەو گەلانەی لە سنووری سنوردا بوون و تووشی تووڕەیی هەردوو ئیمپراتۆرییەت بوون (جلد ١، لاپەڕە ٣٩). Theophylact Simocatta ئاماژە بەوە دەکات کە دانیشتوانی جیۆگرافیای ئەرزانێ و کۆردۆنیا و ئەرمەنیا لە کاتی شەڕەکانی نێوان هەردوو ئیمپراتۆریەتی فارس و ڕۆمانیا لە دۆخێکی گیرۆدەدا بوون (Volume 1, p. 41). لە سەرچاوەکانی سوریادا ناوچەکە هەندێک جار بە شێوەی ئەرزۆنۆیۆ ئاماژە دەکرێت (جلد ١، لا ٥٩).