İbn Hallikân

İbn Hallikân, 13. yüzyılda yaşamış, İslam dünyasının önde gelen biyografi yazarı ve kadılarından biridir. Soyu Abbâsîlerin meşhur vezir ailesi Bermekîlere dayanır ve adını büyük dedesi Hallikân'dan alır (Cilt 1, s. 182).

İbn Hallikân, 638/1240 yılında, Mısır'ın Vechü'l-Kıblî bölgesinin baş kadısı olarak atanan akrabası Bedreddîn Yusuf'un nikâh işlerinden sorumlu nâibi olarak görev yaptı. Bir yıl sonra kadı Bedreddîn'in Kahire ve el-Vechülbahrî bölgesine baş kadı olarak atanması üzerine bu kez baş kadının Kahire nâibi oldu. 659/1260 yılına kadar Mısır'da kadılık yapan İbn Hallikân, bu tarihten sonra emir Cemâleddîn Aydoğdu'nun tavsiyesiyle Memlük hükümdarı Baybars tarafından Şâm baş kadısı olarak atandı (Cilt 1, s. 183).

Bu görevle birlikte Şam'daki bütün cami, hastane ve medreselerin yönetimi de kendisine verildi. Bütün bu kurumları nâipleri aracılığıyla yöneten İbn Hallikân, eğitiminden sorumlu olduğu Âdiliyye, Nâsıriyye, Azrâviyye, Felekiyye, Rükniyye, İkbâliyye ve Behesniyye medreselerine muîdler atadı; 663 yılında ise Mısır'ın kaza sisteminde reform yaptı (Cilt 1, s. 183).

İbn Hallikân'ın en tanınmış eseri, biyografi türünün İslam tarihinde kendi alanında yazılmış en eski örneklerinin başında gelen Vefeyâtü'l-Aʿyân'dır. Kendisinden önce telif edilen biyografiler daha ziyade sahâbe, tâbiîn, müfessirler, fakihler, şairler ve nahivciler gibi belirli gruplara (tabakat) tahsis edilmişken, Vefeyât alanlarında uzman çok sayıda mühendis, filozof, astronom, astrolog, tabip, edip, şair, tarihçi, coğrafyacı, nesep âlimi ve mûsikişinası kapsamaktadır. Bu geniş muhtevası ve barındırdığı çok sayıda şiir ile eğitici ve eğlendirici anekdot, esere aynı zamanda önemli bir edebî eser hüviyeti kazandırmıştır (Cilt 1, s. 184).

İbn Hallikân eserini, kendisinden sonra gelecek nesillerin seleflerini tanıması amacıyla kaleme aldığını belirtir; kitabında bizzat gördüğü ya da kendi zamanında yaşadığı halde görüşme imkânı bulamayıp haklarında malumat sahibi olduğu meşhur kişilerin biyografilerine yer verir (Cilt 1, s. 184).