Şeddâdîler

Şeddâdîler (kaynaklarda Beni Şeddâd, Âl-i Şeddâd, Şeddâdiyân ve Şatatik), X. yüzyılın ortalarından XII. yüzyılın sonuna kadar Arrân ve Ermenistan coğrafyasında hüküm süren bir Kürt devletidir; adını kurucusu Muhammed b. Şeddâd’ın babasından alır (Cilt 1, s. 101).

Hanedan, Muhammed b. Şeddâd’ın 951 yılında Dvin’e yerleşmesiyle tarih sahnesine çıkmış; bu ilk iktidar, Musâfirî Emîri Merzuban b. Muhammed’in 954’te Dvin’i geri almasıyla son bulmuştur. Muhammed b. Şeddâd’ın oğulları 970-971’de Gence’yi ele geçirerek Gence merkezli etkili bir güç hâline gelmişlerdir (Cilt 1, s. 101).

Şeddâdîler, Müslüman dünyası ile Hristiyan Gürcü ve Ermeni devletleri ve Kur Nehri’nin kuzeyindeki gayrimüslim halklar arasında bir tampon oluşturarak önemli bir “suğur” (uç/sınır) devleti işlevi görmüşlerdir (Cilt 1, s. 101).

Şeddâdî tarihinin önemli kaynaklarından bazıları kayıptır: et-Tebrizî el-Vaiz ve es-Selmâsî el-Fakîh’in Tarihu Azerbaycan adlı eserleri ile Ani’de yaşamış Ermeni tarihçiler Hovhannes Sakavag, Mkhitar Anetsi ve Vanakan Vardapet’in tarih kitaplarının kaybolması, çağdaşı oldukları Şeddâdîlerin tarihinin pek çok yönünü karanlıkta bırakmıştır (Cilt 1, s. 102). Müneccimbaşı’nın Câmi‘ü’d-düvel adlı umumî tarihinde Şeddâdîler için ayrı bir başlık ayrılmış olup, geç bir dönemde yazılmasına rağmen bu eser Şeddâdî tarihi için en önemli kaynaklardandır (Cilt 1, s. 103).