Şikak

Şikak (Şikakî, Şekak, Şıkak), Osmanlı-İran sınır bölgesinde, Van-Hakkâri ile Hoy mıntıkası arasındaki coğrafyada yaşayan büyük Kürt aşiretlerinden biridir (Cilt 4, s. 78; Cilt 4, s. 181). Aşiret, 19. yüzyıl sınır literatüründen 20. yüzyıl başındaki Simko Ağa dönemine kadar kaynaklarda kesintisiz izlenebilmektedir (Cilt 4, s. 76; Cilt 3, s. 122).

Seyahat ve Coğrafya Kaynaklarında

Mehmed Hurşid Paşa, Seyahatnâme-i Hudud'unda bölgedeki büyük Kürt aşiretlerini sayarken Atmanî, Baban, Bıradost, Caf, Celali, Hayderan, Hemavend, Milan, Rişvan ve Zîlan gibi aşiretlerle birlikte Şikakî aşiretine ve bu aşiretlerin kollarına dair teferruatlı bilgiler aktarmaktadır (Cilt 4, s. 78). Aynı müellifin Osmanlı-İran hududu layihasında, sınır boyundaki topluluklar sayılırken Somay ve Bıradost ile birlikte "Şikak Kürtleri" de kaydedilmiştir (Cilt 4, s. 76). Kamusü'l-Âlâm'ın Albak maddesinde, Hakkâri Sancağı'nın bu kazasına Ertuş ve Şekak aşiretlerinin bağlı olduğu kaydedilmiştir (Cilt 4, s. 104). İran'ın Azerbaycan bölgesine dair 1890 tarihli Rusça eserin tercümesinde ise Azerbaycan ahalisi anlatılırken, Hoy mıntıkasındaki "Şekaklar"ın Sünni mezhebine mensup oldukları belirtilmiştir (Cilt 4, s. 181).

Osmanlı Arşiv Belgelerinde

Osmanlı arşivinde Kürtlere dair belge taramalarında aşiret isimleri anahtar sözcük işlevi görür; bu çerçevede Şekaki aşireti, Celali, Milli ve Hasenan gibi aşiretlerle birlikte üzerinden tarama yapılabilecek aşiretler arasında sayılmıştır (Cilt 3, s. 75). Arşiv rehberleri, taramalarda aşiret adının Şikak-Şetak gibi farklı yazım varyantlarının göz önünde bulundurulması gerektiğine de dikkat çeker (Cilt 3, s. 100). 19. yüzyıl belgeleri arasında Hakkâri civarındaki Şikaki aşiretinin askere alımına (kur'a bedeli) dair kayıtlar yer alır (Cilt 3, s. 65).

Koleksiyon Kaynaklarında

Zekî Beg, Kotur bölgesinde Şikak aşireti arasında yaşayan Kuresinlilerden söz eder; bu kayıt aşiretin Kotur havzasındaki tarihsel varlığını gösterir (Koleksiyon: Zekî Beg, Kürtler ve Kürdistan Tarihi, PDF s. 67). Aynı esere göre Safevi hükümdarı Şah Abbas, büyük Kürt birliklerine İran ordusunda önemli yer vermiş ve Şikaki Ali Can Sultan gibi komutanlar bu birliklerin içinden çıkarak İran ordusunda yer almıştır (Koleksiyon: Zekî Beg, Kürtler ve Kürdistan Tarihi, PDF s. 191). Gunter'in Kürt tarihi sözlüğünde de Şikak (Shakak) müstakil bir madde olarak yer alır (Koleksiyon: Gunter, Historical Dictionary of the Kurds, PDF s. 225).

Simko Ağa Dönemi

Aşiretin 20. yüzyıl başındaki en tanınmış siması Simko Ağa'dır. Mütareke dönemine ait Osmanlı belgelerinde, Van Valisi Haydar Bey'in Şıkak aşireti reisine dair raporları yer alır (Cilt 3, s. 131). Aynı dönem kataloglarında Simko Ağa'nın Rumiye'ye taarruzda bulunarak elli ölü ve yaralı bıraktıktan sonra şehre hâkim olduğuna, Maku'ya saldırıp Maku Serdarının kardeşini esir aldığına dair Van Valisi Haydar Bey'in Rumi 6 Mayıs 1335 (6 Mayıs 1919) tarihli şifreli telgrafı kayıtlıdır (Cilt 3, s. 122). Tebriz'deki İran Veliahtının Simko'ya Ermeni ve Nasturileri bölgeye göndereceğini yazması üzerine Simko'nun buna şiddetle karşı çıktığı da aynı belgelerde aktarılır (Cilt 3, s. 122). Modern literatür, İsmail Ağa Simko'nun 1919-1922 yılları arasında İran'da büyük isyanlara önderlik ettiğini ve Temmuz 1930'da İran tarafından düzenlenen bir suikastla öldürüldüğünü kaydeder (Koleksiyon: Gunter, Historical Dictionary of the Kurds, PDF s. 21).