Mervan

Mervân (Mervân b. Kek), 983-1085 yılları arasında Kuzey Mezopotamya'da hüküm süren Mervânî hanedanına (Mervânoğulları) adını veren kişidir. Aslen Siirt ile Maden arasındaki Kurmâs Köyü'nün ileri gelen ailelerinden olup bu köyde değirmencilik yapardı.

Mervân, Bâz'ın kız kardeşi Fehm ile evliydi; bu evlilikten dört erkek ve bir kız çocuğu dünyaya geldi. Bâz çevredeki yerleşim yerlerine akınlar düzenlemeye başlayınca Mervân'ın oğulları dayılarının ordusuna katıldılar ve bir an olsun onun yanından ayrılmadılar (Cilt 1, s. 130).

Bâz'ın bir savaşta öldürülmesi üzerine yönetim eniştesi Mervân'ın çocuklarına geçti. Yerine, yaşça en büyük yeğeni ve Mervânî Devleti'nin asıl kurucusu da diyebileceğimiz Ebû Ali el-Hasan b. Mervân geçti. Ebû Ali, 4 Zilkade 387 (8 Kasım 997) tarihinde Bâbu'l-Mâ (Dicle Kapısı)'dan Amid şehrine girerken Ebû Tâhir Yûsuf b. Dimne adlı biri tarafından öldürüldü; beraberindeki birçok asker de katledildi (Cilt 1, s. 130).

Adını Mervân'dan alan hanedan, kaynaklarda Benî Mervân (Mervânoğulları), Âl-ı Mervân (Mervân Ailesi) veya el-Mervâniyye Mulûku Diyârbekir (Diyarbekir Mervânî Hükümdarları) gibi isimlerle anılır. Hanedanın etnik kimliği hakkında bilgi veren kaynaklar, onları Kürtler'in Humeydî aşiretinin Çehârbuxtî koluna mensup göstermektedir. Mervânîler'in hâkim oldukları bölge, Ortaçağ'da Zevezân (Zozan) diye adlandırılan, güneyde Musul'dan başlayıp Ahlât hududuna, doğuda Azerbaycan'ın Selmâs şehrine, batıda ise Diyarbekir'e kadar uzanan geniş bir coğrafyayı kapsıyordu (Cilt 1, s. 129).