In welche Gruppe ordnen osmanische Quellen die Kurden ein?

Quellen

1. Bd. 4, S. 82 — OSMANLI MATBUATI VE SÜRELİ YAYINLAR

   KÜRT TARİHİNİN KAYNAKLARI 2.10. Zübdet’ül-Ulum Tabip ve Albay Mustafa Hami Paşa tarafından hazırlanmıştır. Eser, birçok bölümden oluşmaktadır. Bu kısımda incelenen bölümü coğrafyaya aittir. Ül- keler coğrafyası şeklinde dizayn edilmiş ve Osmanlı coğrafyasına geniş yer ve- rilmiştir.119 Asya-yı Osmani bölgesi Anadolu, Arabistan ve Irak-ı Arap şeklinde üç kısımda tasnif edilmiş ve vilayetlerin çeşitli özellikleri aktarılmıştır. Örnek teşkil etmesi itibariyle Diyarbekir Vilayetine dair bilgilerin bir kısmı aşağıda- ki gibi sadeleştirilmiştir: “Diyarbekir Vilayetinin merkezi Diyarbekir olup Er- zurum’un 65 saat güneyinde ve Dicle suyu üzerinde kuruludur. Etrafı bir sur ile çevrilidir. Mardin ve İstanbul isimleriyle iki adet kapısı vardır. Sakinlerinin lisanı Kürtçe ve mezhepleri de çoğunlukla Şafii’dir. Diğer şehirlerinden biri Harput olup bu da Diyarbekir’in yirmi dört saat mesafedeki kuzeybatısında yer alan yüksek bir mevkidir.”120 Eserde ayrıca Halep için “ahalisinin lisanları Türk, Arap ve Kürt’tür” şeklinde kullanılan ibareler de yer almaktadır.121 2.11. Ma’lumat’ül-Kafiye Fi Memaliki’l-Osmaniyye Yaveran-ı Hazret-i Şehriyariden Erkan-ı Harp Binbaşısı Ahmed Cevad ta- rafından hazırlanmıştır. Padişahın iradesiyle Askeri İdadi mekteplerde oku- tulmasına karar verilmiştir. Kaynaklarının bir kısmı Takvimhane-i Amire ve Vilayet salnameleridir. Ahmed Cevad bu kitabı padişaha takdim edip mükâ- fatlandırılmıştır.122 Temel coğrafi terimler ile dağlar, sular ve hudutlar hakkın- da bilgi verildikten sonra dünyada yaşayan nüfusa değinilmiştir. İnsan ırkları beyaz (Kafkas) ve sarı (Moğol) şeklinde iki ana gruba ayrılmıştır. Kafkas grubu- nun içerisinde “Hint-Avrupa Nesli” yer almaktadır. Devamında bu toplumla- rın dilleri ve dinleri hakkında bilgiler verilmiştir. Söz konusu kısımlara ait bazı bilgiler aşağıdaki gibidir: Birincisi Hindular, ikincisi Tacikli veya Farslılar, üçüncüsü Afganlar, dördüncüsü Kürtler, beşincisi Ermeniler. Bu milletler esmer ve renkleri az veya çok koyuca olup saçları ve gözleri kara ve simaları güzel ve na- ziktir. Kürtler Kürdistan dağları ahalisi olup ziyadesiyle esmerlerdir.123 Birincisi Farisi lisanı olup pek çok memlekete yayılmış ve münha- sır olmuştur. Türkçe, Arapça ile karışmıştır. İkincisi Kebir dilidir. Kebir yani Mecusi lisanı Zend lisanından gelir ki bu lisan kadim Fars’ın lisa- 119 Mustafa Hami Paşa ve söz konusu eseri için bkz. Rawish Turan, Risâle-i Hıfz-ı Sıhhat-ı Ahali (40.-79. Varaklar Arası) (Dil İncelemesi-Metin-Sözlük), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2015, s. 14-28. 120 Mustafa Hami Paşa, Zübdet’ül-Ulum, İstanbul, 1287, s. 48. 121 Mustafa Hami Paşa, Zübdet’ül-Ulum, s. 49-50. 122 Abdülkadir Özcan, “Cevad Paşa”, TDV İslam Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Cilt 7, İstanbul, 1993, s. 430-431. 123 Ahmed Cevad, Ma’lumat’ül-Kafiye Fi Memaliki’l-Osmaniyye, Birinci Baskı, Ahmed Midhat Matbaası, İstanbul, 1289, s. 13-16. 82 —