Seyit Taha

Seyit Taha (Şemdinanlı Seyit Taha), 20. yüzyıl başında Hakkâri-Şemdinan bölgesinin önde gelen Kürt önderlerinden biridir. I. Dünya Savaşı ve mütareke yıllarında bölgedeki nüfuzu, dönemin Osmanlı arşiv belgelerinde Kürt-İngiliz ilişkilerinin ve sınır boyu dengelerinin merkezî bir figürü olarak kaydedilmiştir (Cilt 3, s. 125).

Belgelerde Seyit Taha, savaş ve mütareke dönemi bölgesel ittifaklarının düğüm noktalarından biri olarak görünür. Simko Ağa'nın İranlılarla anlaşarak Seyit Taha ile birleştiği, Van üzerinden Cizre'ye inme niyetinde oldukları kayıtlıdır. Aynı belgelerde Seyit Taha'nın Nasturilerle ittifak kurması nedeniyle aşiretler arasında itibarını kaybettiği ifade edilmektedir (Cilt 3, s. 119). Seyit Taha'nın Nasturilerle ilişkisinin Kürt aşiretlerince tasvip edilmediği başka bir belgede de tekrarlanır; İmadiye İngiliz siyasi hâkiminin Kürtlere barış görüşmelerinde Kürt istiklali yönünde çalışılacağına dair beyanname verdiği bağlamda, bu hoşnutsuzluk yeniden dile getirilir (Cilt 3, s. 122).

İngilizler Şemdinan'da yürüttükleri çalışmaları büyük ölçüde Seyit Taha üzerinden yürütmüştür. Osmanlı yetkilileri bu bağlamda Şemdinan'ın stratejik önemini vurgulamış, "Van nasıl Vilayat-ı Sitte'nin kilidi ise Şemdinan da Van'ın kapısı, temel taşıdır; Şemdinan'da gerekli tedbirler alınmazsa Van elden gider" sözleriyle bölgeyi tarif etmişlerdir (Cilt 3, s. 123, 134). Belgeler ayrıca Seyit Taha'nın Tebriz'de bulunarak İngilizlerle görüşmeler yaptığını; aynı dönemde İngiliz yetkili Bill'in Tebriz'de İran Veliahdı ile bir araya geldiğini kaydeder (Cilt 3, s. 123).

İngilizler, Şeyh Mahmud Berzenci'den boşalan otorite boşluğunu Şemdinanlı Seyit Taha ile doldurmaya yönelik Arapça beyannameler neşretmiş; ancak Seyit Taha'nın bu konuda sessizliğini koruduğu belgelere geçmiştir (Cilt 3, s. 134).

Ailesinin nüfuzu Osmanlı yönetimi tarafından resmen tanınmaya ve siyaseten kullanılmaya çalışılmıştır. Seyit Taha'nın kardeşi Seyit Muslih'e mîrimîranlık rütbesi verilmesi dönemin yazışmalarında yer alır; ayrıca Seyit Muslih Şemdinan'a kaymakam vekili olarak atanmıştır (Cilt 3, s. 123, 125). Seyit Muslih'e mîrülümeralık vaadinin onu hükümetle iş birliğine yönelttiği, bunun üzerine Seyit Taha'nın korkusuyla mesafeli duran kişilerin de devlete yanaştığı; Seyit Muslih'in kardeşi Seyit Taha'ya Osmanlı'ya sadakat tavsiyesinde bulunduğu belgelerde anlatılır (Cilt 3, s. 125).