Simko

Simko (Simko Ağa), 20. yüzyıl başının önde gelen Kürt önderlerinden biri olup İran Kürdistanı'nda gelişen Simko İsyanı ile anılır. Şıkak (Şıkak/Sipkan) aşiretinin reisi olarak Osmanlı, İran ve İngiliz güçlerinin kesiştiği sınır bölgesinde faaliyet göstermiştir (Cilt 3, s. 131; Cilt 3, s. 146).

Osmanlı arşiv belgeleri, Mütareke döneminde Simko Ağa'nın İranlılarla anlaşarak Şemdinanlı Seyit Taha ile birleştiğini ve Van üzerinden Cizre'ye inme niyetinde olduklarını kaydeder. Aynı dönemde Seyit Taha'nın Nasturilerle ittifak kurmasıyla aşiretler arasında itibarını kaybettiği de belgelere yansımıştır (Cilt 3, s. 119).

Belgeler, Simko Ağa'nın bölgedeki gayrimüslim topluluklara karşı sert tutumunu da ortaya koyar. Tebriz'de bulunan İran Veliahtı, Simko'ya Ermeni ve Nasturileri bölgeye göndereceğini ve bunlara karışmamasını yazmış; ancak Simko, "Bir tek Müslüman kalıncaya kadar bir tek Nasturi ve Ermeni'nin Azerbaycan'a girmesine müsaade etmeyeceğim!" şeklinde bir cevap vermiştir. Rumiye'ye yönelik taarruzunda 50 ölü ve yaralı bıraktıktan sonra şehre hâkim olmuş, ardından Maku'ya saldırarak Maku Serdarı'nın kardeşini esir almıştır. Bu durum, Ermenilerle arası olmayan Maku Serdarı'nı Ermenilerle birleşmeye sevk etmiş, İngilizler de bu gelişmeden yararlanmaya çalışmıştır (Cilt 3, s. 122). Şıkak Aşireti Reisi Simko Ağa'nın bir Nasturi Ruhani Reisi'ni katlettiği de Van Valisi Haydar Bey'in Dâhiliye Nezareti'ne çektiği telgrafa konu olmuştur (Cilt 3, s. 131).

Simko Ağa'nın İngilizlerle temasları dönemin telgraf ve belgelerinde geniş yer tutar; katalogdaki belgelerin bir kısmı İngilizlerin Seyit Taha, Simko Ağa ve Kürt aşiretleriyle ilişkileri üzerinedir (Cilt 3, s. 134). Bunun yanında 20 Ağustos 1919'da Bayezid bölgesinde İranlılar ile Ermeniler arasında çıkan çatışmada İranlıların mağlup olarak Simko Ağa'dan yardım istediği belgelere geçmiştir. Osmanlı yönetimiyle ilişkiler bağlamında, Simko Ağa'nın üçüncü dereceden, Müküslü Mutiullah Bey'in ise dördüncü dereceden nişan ile taltif edilmesi talebi Van Valisi Mithat Bey tarafından Dâhiliye Nezareti'ne iletilmiştir (Cilt 3, s. 125).

Sonraki yıllara dair belgeler, Simko'nun gücünün genişlediğini gösterir. 1922 tarihli yazışmalarda, İran Kürdistanı'nın büyük kısmının Simko'nun kıtaları tarafından işgal edildiği, İran ordusunun hezimete uğradığı ve söz konusu çatışmaların İran kabileleri arasında değil doğrudan Simko Ağa güçleri ile İran devleti arasında cereyan ettiği kaydedilir. Aynı belgeler Simko Ağa'nın Ankara ile ilişkilerine de değinir (Cilt 3, s. 142).

Mütareke döneminde İstanbul ve Ankara hükümetlerine karşı Kürdistan'da gelişen Koçgiri, Cemil Çeto ve Milli aşireti isyanlarıyla birlikte, İran Kürdistanı'ndaki Simko İsyanı'na dair Osmanlı arşivinde ayrıntılı malumat bulunmaktadır (Cilt 3, s. 146).