İbnü’l-Cevzî

İbnü'l-Cevzî (Ebü'l-Ferec; ö. 597/1201), Ortaçağ İslam dünyasının önde gelen tarihçi ve âlimlerinden biridir. En tanınmış eseri olan genel tarih el-Muntazam fî Târîhi'l-Mülûk ve'l-Ümem, Kürt tarihiyle ilgili klasik Arap kaynakları arasında önemli bir yer tutar.

Eseri ve Yöntemi

İbnü'l-Cevzî'nin el-Muntazam fî Târîhi'l-Mülûk ve'l-Ümem adlı eseri, Hz. Âdem'den itibaren 574 (1179) yılına kadar meydana gelen olayları kronolojik bir tarzda veren, her yıla ait olayları anlattıktan sonra o yıl vefat eden önemli şahsiyetlerin biyografilerine de yer veren biyografi ağırlıklı bir genel tarihtir. İbnü'l-Cevzî el-Muntazam'da sadece olayları veya sadece biyografileri değil, her ikisini de yıllara göre ayrı başlıklar altında kaydetmiştir (Cilt 1, s. 145).

Müellif eserlerinde tarihî mirası geniş bir şekilde değerlendirmekle kalmamış; kendi gözlemlerinden, belgelerden ve çağdaşı olan diğer şahıslardan da faydalanmıştır. Ayrıca eserlerinde rivayetleri tenkide tâbi tutarak zayıf olanları belirlemesi, onun tarih yazımındaki titizliğini gösterir (Cilt 1, s. 145).

Annâzî Tarihi İçin Önemi

el-Muntazam, Kürt tarihinin bir parçası olan Annâzî hanedanının siyasi tarihine dair bilgi veren temel kaynaklar arasında sayılır. İbn Miskeveyh'in Tecâribü'l-Ümem'i, Hilâl b. Muhassin es-Sâbî'nin Kitâbü't-Târîh'i, İbnü'l-Esîr'in el-Kâmil fi't-Târîh'i, Hamdullah el-Müstevfî'nin Târîh-i Güzîde'si ve Şerefhân'ın Şerefnâme'si ile birlikte bu hanedanın tarihinin ana kaynaklarını oluşturur (Cilt 1, s. 147).

İbnü'l-Cevzî, Annâzî hanedanının adının yazımı konusundaki tarihçiler arasındaki ihtilafta belirleyici taraflardan biridir. Hilâl b. Muhassin es-Sâbî ve İbnü'l-Esîr gibi tarihçiler hanedanın ismini Benû Annâz olarak zikrederken, İbnü'l-Cevzî, Hamdullah Müstevfî ve Şerefhan hanedanın ismini Ayyâr'a nisbetle Benû Ayyâr biçiminde vermektedir (Cilt 1, s. 141).

Torunu Sıbt İbnü'l-Cevzî

İbnü'l-Cevzî'nin torunu Sıbt İbnü'l-Cevzî de döneminin önde gelen âlimlerindendir. Genç yaşlarda Dımaşk'a gelip buraya yerleşen ve fıkıh dersleri vermeye başlayan Sıbt İbnü'l-Cevzî, Eyyûbî hükümdarı el-Melikü'l-Âdil'in çocukları tarafından beğenilerek Şibliyye ve Bedriyye medreselerine müderris olarak atanmıştır. Önceleri Hanbelî mezhebine mensupken, kendisi de Hanefî olan Eyyûbî hükümdarı el-Melikü'l-Muazzam'ın teşvikiyle Hanefî mezhebine geçmiştir. Vaaz ve hitâbet sanatında döneminin emsalsiz bir âlimi kabul edilen Sıbt İbnü'l-Cevzî, uzun süre Emevî Camii'nde vaizlik yapmış, vaazlarıyla halkı Haçlılara karşı cihada teşvik etmiş ve bizzat Haçlılarla yapılan savaşlara katılmıştır. 654/1256 yılında Dımaşk'ta vefat eden Sıbt İbnü'l-Cevzî'nin Mir'âtü'z-Zamân fî Tevârihi'l-A'yân adlı eseri vardır (Cilt 1, s. 173).