Bargiri

Bargiri, Van Gölü havzasında, tarihsel olarak Van Sancağı'na (Van mutasarrıflığına) bağlı bir kaza merkezidir. Erciş ve Adilcevaz ile birlikte gölün kuzey ve doğu çevresinde yer alan kasabalardan biridir.

Osmanlı idari taksimatında Bargiri, Van Sancağı'nın kazaları arasında Karcikan, Şatak, Gevaş, Adilcevaz, Erciş ve Müks ile birlikte sayılır (Cilt 4, s. 119). Ali Tevfik'in Memalik-i Osmaniyye Coğrafyası'nda kazanın idare merkezi "Bargiri Kale" olarak kaydedilmiştir (Cilt 4, s. 142). Salnamelerden derlenen idari istatistiklerde Bargiri Kazası'nın 121 köy ve 4 nahiyeden oluştuğu görülür (Cilt 4, s. 126).

Kazanın vilayet merkezine olan uzaklığı, dönemin kaynaklarında saat cinsinden verilir: Bargiri kasabasının vilayet merkezine uzaklığı on iki saat, Bargiri ile Erciş arası yedi saat, Erciş ile Adilcevaz arası ise on iki saattir (Cilt 4, s. 143).

Bölgenin coğrafyasında Bargiri, Van Gölü'nün su rejimi açısından da kayda değerdir. Salnamelerde, Bargiri Kazası'ndan doğan Bend-i Mahi Nehri'nin Van Gölü'ne döküldüğü; mayıs ortasından haziran sonuna kadar bu nehirlerden gölle birleşenler üzerinden çok sayıda balığın göle ulaştığı ve bentler vasıtasıyla avlandığı belirtilir (Cilt 4, s. 277).

Erken Osmanlı kayıtlarında Bargiri, Kürt beylerine tevcih edilen sancaklar arasında geçer. Mühimme kayıtlarında Bargiri sancakbeyliği, Kürt beylerine verilen ve silah ile mühimmat desteği sağlanan sancaklar arasında anılır (Cilt 3, s. 16). Bununla birlikte 14 Şevval 969 / 17 Haziran 1562 tarihli bir kayıtta Bargiri ve Kotur sancaklarının müstakil sancak olmadıkları, Bargiri sancak hassına dair bilgilerin tımar ruznamçe defterlerinde yer aldığı belirtilmiştir (Cilt 3, s. 28).

İdari coğrafya kaynaklarında Bargiri, daha geniş Kürdistan/Van livası tasniflerinde de yer alır; Van Livası, Van ile birlikte Bargiri, Akanis, Erciş, Adilcevaz, Gevaş/Miks, Şerivi, Havasor ve Vestan'dan müteşekkil olarak sayılır (Cilt 4, s. 247).

Kazanın nüfus yapısına dair salnamelerde, "kaza ahalisinin büyük kısmı Kürd ve cüzi bir kısmı da Ermeni milletlerinden ibarettir" nitelendirmesi yapılmıştır (Cilt 4, s. 269).