İzzeddin İbn Şeddâd

İzzeddin İbn Şeddâd, Eyyûbî ve Memlük dönemlerinde yaşamış (ö. 684/1285) bürokrat, tarihçi ve coğrafyacıdır. Şam ve Cezîre emîrlerini konu alan el-A‘lâkü’l-Hatîre fî Zikri Ümerâi’ş-Şâm ve’l-Cezîre adlı eseriyle tanınır ve Moğol ile Haçlı tehdidi altındaki bölgeye bizzat tanıklık etmiş ilk elden bir kaynaktır.

Halep’te kitâbet ve inşâ sanatı alanında yetişen İbn Şeddâd, Eyyûbîlerin Halep hükümdarı el-Melikü’n-Nâsır Yusuf’un hizmetine girerek kâtipliğini yapmıştır (Cilt 1, s. 184). Halep’te sultana bağlı mîrler arasındaki anlaşmazlıkların çözümü için özel temsilci olarak görevlendirilen müellif, idarî bir aktör olarak da öne çıkmıştır (Cilt 2, s. 31). Hükümdarın ailesini Dımaşk’tan Halep’e götürdükten sonra, 657/1259’da Meyyâfârikîn’i (Silvan) kuşatan Moğollarla barış müzakereleri yapmakla görevlendirildi; bu, çözümünde rol aldığı en önemli anlaşmazlıklardan biriydi (Cilt 1, s. 185; Cilt 2, s. 31).

Müzakerelerin başarısız olması ve Moğolların Kuzey Suriye’yi işgali üzerine 659/1261’de Mısır’a kaçtı. Mısır’da Memlük sultanı Baybars ve haleflerinin ikramlarına mazhar olan İbn Şeddâd, Baybars’a eşlik ettiği 669/1271’deki sefere kadar Suriye’ye dönmedi; daha sonra tekrar Mısır’a dönerek Kahire’de vefat etti (Cilt 1, s. 185).

En önemli eseri el-A‘lâkü’l-Hatîre’dir. Moğolların ve Haçlıların İslâm topraklarını tehdit ettiği bir dönemde yaşayan müellif, eserlerinde bizzat kendi tanıklıklarına dayanan ilk elden bilgiler vermeye özen göstermiştir (Cilt 1, s. 185). Eserinde Kürtlere dair zengin malzeme bulunur: kitabının üç bölümünde de “Kürtler” lafzını sık kullanmış, özellikle üçüncü bölümde bu konuya yoğun yer vermiştir (Cilt 2, s. 33). Huzistan’daki Şuster/Şuşter şehrinden ve İsfahan ile bu şehir arasında yer alan Lor Dağı’ndan söz ederken bu dağı Kürtlerin ana yurdu olarak nitelemiş, Makil Kurd Kuve gibi yerleşimleri de zikretmiştir (Cilt 2, s. 31). Ayrıca İsa Kurdî Hakarî Camii, Halep civarındaki Harat el-Ekrad (Kürt Mahallesi) Camii ve Hısn’ül-Ekrad gibi Kürt âlim ve evliyalarını temsil eden ziyaretgâhlara değinmiştir (Cilt 2, s. 33).

Eserleri sonraki dönem tarihçileri için önemli bir kaynak olmuştur. Eyyûbî dönemi medrese ve müderrislerine dair verdiği bilgilerden Nuaymî gibi tarihçiler yararlanmış (Cilt 1, s. 198); ‘Aynî de Eyyûbîler dönemiyle ilgili kısımlarda Kâdî el-Fâzıl, İmâdüddîn el-İsfahanî, İbnü’l-Esîr ve Ebû Şâme’nin yanında İbn Şeddâd’ın eserlerinden faydalanmıştır (Cilt 1, s. 201).