Makdisî

Makdisî (Mukaddesî; tam adıyla Şemseddîn Ebu Abdillâh Muhammed; ö. 390/1000 civarı), klasik İslam coğrafya literatürünün en büyük temsilcilerinden biri sayılan Ortaçağ coğrafyacısıdır. En tanınmış eseri, dönemin İslam dünyasını bölge bölge betimleyen Ahsenü't-Tekâsîm fî Ma'rifeti'l-ekâlîm'dir (Cilt 2, s. 22).

İbn Havkal ile birlikte klasik coğrafya literatürünün en büyük temsilcilerinden biri sayılan Makdisî, h. 335/m. 946-47 yılı civarında Kudüs'te (Beytülmakdis) doğdu. Hayatı hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. İlköğrenimine Kur'an'ı ezberleyerek başladı, ardından Arapça nahiv dersleri aldı; Bağdat'a giderek Kadı Ebü'l-Hüseyin el-Kazvinî gibi âlimlerden Hanefî fıkhı öğrendi (Cilt 2, s. 22).

Makdisî, başyapıtı Ahsenü't-Tekâsîm'i 991 yılı civarında tamamladı. Kitabında kendinden önceki coğrafya yazarlarından ve astronomi coğrafyasından (el-cuğrafya el-felekîye) söz eder. Belhî (ö. m. 934) ekolüne mensup olan Makdisî, aynı ekole bağlı İstahrî ve İbn Havkal gibi yalnızca İslam ülkelerini anlatmış; eserine Arap Yarımadası'nı tasvir ile başlamış, özellikle Mekke ve Medine'den ayrıntılı biçimde bahsetmiştir. İslam dünyasını on dört bölgeye ayırmıştır. Gidemediği ülkeler hakkındaki rivayetleri ciddi bir tahlilden geçirerek almış, önceki müelliflerin eserlerinde yer alan birtakım bilgileri tenkit etmiştir. Eseri, Ortaçağ İslam coğrafyasının en orijinal ve en önemli kitabı olarak değerlendirilir ve iki versiyonu bulunmaktadır (Cilt 2, s. 22).

Makdisî, değerli eserinde az da olsa Kürtler hakkında bilgi verir; kaydettiği bilgilerin temel kaynağı ise İstahrî'dir. Fars şehirlerinden bahsederken Haşt şehrinden sonra Zummu'l-Ekrâd'tan söz eder, buranın nahiyelerinin ve nehrinin bulunduğunu kaydeder ve Zummu'l-Ekrâd'ı dağın arasında bir yer olarak betimler. Zikrettiği şehirlerden biri de Kurd şehridir. Ayrıca Fars bölgesinde yaşayan otuz üç Kürt aşiretinden söz eder ve bunların isimlerini —Kirmâniyye, Râmâniyye, Müdser, Muhammed b. Bişr aşireti, Sa'lebiyye, Bendâmehriyye, Muhammed b. İshak aşireti, Sabbâhiyye, İshâkiyye, Ederkaniyye/Edrekaniyye, Sehrekiyye, Tahmâdehniyye, Zebâdiyye, Şehreviyye, Mehrekiyye, Bundâkiyye, Husreviyye, Zenciyye, Safriyye/Safer gibi— sayar (Cilt 2, s. 22).

Makdisî, Debîl/Dubeyl bölgesini anlatırken burayı sağlam bir kalesi, bol sulu nehri, çok sayıda hayratı ve sağlam çarşılarıyla büyük bir şehir olarak tasvir eder; şehrin camisinin büyük bir tepenin üzerinde bulunduğunu kaydeder (Cilt 2, s. 22). Aynı şehre dair, Dubeyl'in yoğun biçimde Hristiyan ve Kürt nüfus barındırdığını da belirtir (Cilt 2, s. 94).