Babanlar

Babanlar (Baban Hanedanı), Bağdat ve Kürdistan coğrafyasında etkili olmuş güçlü bir Kürt hanedanıdır (Cilt 4, s. 63). Osmanlı-İran sınır bölgesindeki Kürt aşiretleri arasında anılan hanedan, hem siyasi gücü hem de iki imparatorluk arasındaki konumuyla dönemin kaynaklarında öne çıkan başlıca Kürt güçlerinden biri olmuştur.

Hanedanın erken dönemine ilişkin kayıtlar, Baban hâkimini Osmanlı-İran çatışmasının sınır dengelerinde önemli bir aktör olarak gösterir. Lütfi Paşa'nın Tevârih-i Âl-i Osmân adlı eserinde Kanunî'nin Safevi şahı Şah Tahmasb ile mücadelesi anlatılırken, Osmanlı sınırındaki Kürt aşiretlerinin yardımlarına değinilir; bu bağlamda Osmanlı-İran sınırında bir Kürt aşireti olan Baban hâkiminin Osmanlı tarafında durarak Safevîlerin saldırılarına karşı koyduğu belirtilir (Cilt 4, s. 31).

Baban Hanedanı'nın gücü ve içsel çekişmeleri, Osmanlı tarihyazımında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Kaynaklarda Bağdat'ta ve Kürdistan coğrafyasında güçlü olan Baban hanedanına geniş yer verilir (Cilt 4, s. 63). Cevdet Paşa, eserinin II. cildinde Kürt Baban Hanedanı hakkında bilgi vermeyi sürdürerek hanedanın yaşadığı mücadeleleri ayrıntılı biçimde işler; bu mücadelelerden ötürü Osmanlı ve İran yönetimlerinin bıktığı, Kürt mîrleri arasındaki çekişme ve anlaşmazlıkların Kürdistan coğrafyasında kargaşa ve huzursuzluğa yol açtığı kaydedilir (Cilt 4, s. 64). Aynı kaynak, Osmanlı Devleti ile İran'da hüküm süren Kerim Han arasındaki mücadeleyi de bu çerçevede aktarır (Cilt 4, s. 64).

Hanedan, bölgenin aşiret coğrafyasının ayrılmaz bir parçası olarak da anılır. Mehmed Hurşid, Osmanlı, İran ve Rusya sınırlarının kesiştiği bölgelerdeki Kürt aşiretlerine, kollarına, hane sayılarına ve inançlarına dair teferruatlı bilgiler verdiği seyahatnamesinde Baban'ı; Atmanî, Badikî, Bıradost, Caf, Celali, Hayderan, Hemavend, Lek, Milan, Rişvan, Sebkî, Şemsikî, Şemzînan, Şeyhbızın, Şeyh Hasenan, Şikakî ve Zîlan gibi bölgenin büyük Kürt aşiretleriyle birlikte sayar (Cilt 4, s. 78).

Ailenin son dönem mensupları Osmanlı fikir ve basın hayatında da etkili olmuştur. Babanzade Naim Bey, Şerif Paşa'nın Kürt kavmi namına giriştiği faaliyetlere dair görüş bildirmiş; Şerif Paşa'nın Kürtler adına söz söylemeye yetkili olmadığını öne sürerek, "Şerif Paşa Kürt kavmi namına kendinde bir selahiyet görerek böyle bir işe teşebbüs etmiş. Hâlbuki onun Kürtler namına böyle bir söz söylemeye selahiyettar olduğunu bilmiyorum" sözleriyle onun Kürt politikasını eleştirmiş, Kürtlerle Türklerin birlikteliğini ve hilafete bağlılığı vurgulamıştır (Cilt 4, s. 317).