Babanlar

خانەی باپیران خانەیەکی بەهێزە کوردە کە کاریگەری لەسەر جوگرافیای بەغدا و کوردستان هەبووە (کلتی ٤، ٦٣). خانەیەکە لە نێوان خێڵەکانی کورد لە سنووری عوسمانی-ئێراندا ناوبانگی کراوە و یەکێک بووە لە هێزە کوردییەکانی سەرەکی کە لە سەرچاوەکانی ئەو سەردەمەدا بە هێزێکی سیاسی و لە نێوان هەردوو ئیمپراتۆریەتدا دەردەکەوێت. تۆمارەکانی سەردەمی سەرەتای خانەنشین لە سنووری عوسمانی-ئێران دا، حاکمی بابان وەک ئەکتەرێکی گرنگ لە توازنەکانی سنووری شەڕی عوسمان-ئیرانی نیشان دەدەن. لە کتێبی (تەوەریخ-ی-عەلی-عوسمان) ی (لوتفی پاشا) دا باسی شەڕی یاسایی لەگەڵ شاهێ سەفەوی (شاه تەحماسب) کراوە و باسی هاوکاریی خێڵەکانی کورد لە سنووری عوسمانی کراوە. لەو پێوەندییەدا ئاماژە بەوە کراوە کە حوکمڕانی بابان، کە خێڵێکی کوردە لە سنوری عوسمان-ئێران، لە لایەن عوسمانيەکانەوە دژایەتیی هێرشەکانی سەفەویان کردووە (جلد ٤، لاپەڕە ٣١). لە سەرچاوەکاندا خانەوادەی بابان کە لە بەغدا و جوغرافیای کوردستاندا بەهێز بووە جێگەیەکی بەرفراوان بۆدراوە (جولەی ٤، لاپەڕە ٦٣). جەود پاشا لە جولەی ٢ی کارەکەیدا باسی لە خەباتەکانی خانەوادی بابان کردوە کە بەردەوام بووە لە زانیاری لەسەر خانەوای بابان کورد. ئەو خەباتە بووە هۆی ماندووبوونی دەسەڵاتدارانی عوسمانی و ئێرانی و تێکهەڵچوون و ناکۆکییەکانی نێوان میرانی کورد کە بووە هۆی ئاژاوە و نائومێدی لە جوغرافیا کوردستان (جولی ٤،لاپەڕە٦٤). هەمان سەرچاوەکە لەم چوارچێوەیەدا شەڕی نێوان دەوڵەتی عوسمانی و کەریمی خان کە لە ئێراندا فەرمانڕەوایەتی دەکرد دەگێڕێتەوە (جلد ٤، لاپەڕە ٦٤). محەمەد حورشید، لە گەشتەکەیدا کە زانیارییەکی زۆری لەبارەی خێڵەکانی کورد لە ناوچەکانی نێوان سنووری عوسمانی و ئێران و ڕووسیا داوە، بابانی لە گەڵ خێڵێکی گەورەی کورد لە ناوچە وەک: ئەتمانی، بادکی، برادۆست، کاف، جەلالی، حەیدەران، حەمەدەند، لێک، میلان، ریشوان، سێبکی، شەمسیکی، شمزینازین، شێخ، شێخانان، شیکاکی و زێلان دادەنێت (جلد ٤، لا ٧٨). ## ئەندامانی سەردەمی دوایین ئەندامانی بنەماڵەکە کاریگەر بوون لەسەر بیروڕای عوسمانی و ژیانی ڕۆژنامەوانی. بابازادەی نعیم بەئی ڕایگەیاند سەبارەت بە ئەو چالاکیانەی کە شەریف پاشا لە ناوی خەڵکی کوردستاندا ئەنجام دەدات؛ ئاماژەی بەوەشکرد کە شریف پاشای کوردستان مافی ئەوەی نییە لە ناوی کوردەکاندا قسە بکات، "شەریف پاسا بەدیاری ئەوەی کە لە ناوی خەڵکانی کوردستاندا کارێکی ئاسان بووە، هەوڵیدا ئەم کارە بکات. بەڵام نازانم کە ئەو لە ناو کوردەکان ئەو قسەیە بکات" بە وتەکانی ڕەخنە لە سیاسەتی کوردیدا گرتووە و جەخت لەسەر یەکگرتوویی کوردەکان و تورکەکان کردووەتەوە و پابەندبوون بە حیلەفەت (کلتی ٤، لا ٣١٧).