Bâz

Bâz (tam adıyla Ebû Abdillâh el-Hüseyin), 10. yüzyılda Kuzey Mezopotamya'da yaşamış ve sonradan kurulacak Mervânî hanedanının atası kabul edilen Kürt aşiret reisidir.

Bâz, Ortaçağ'da Zevezân (Zozan) diye adlandırılan geniş coğrafyanın en önemli Kürt aşiretlerinden Humeydî'nin Çehârbuxtî koluna mensuptu. Mervânîler'in etnik kimliğine ilişkin kaynaklar bu hanedanı Kürtler'in Humeydî aşiretinin Çehârbuxtî koluna bağlı göstermektedir; söz konusu coğrafya güneyde Musul'dan başlayıp Ahlât hududuna, doğuda Azerbaycan'ın Selmâs şehrine, batıda ise Diyarbekir'e kadar uzanıyordu ve önemli bir kısmı dağlık, tarıma elverişli ovaları az bir bölgeydi (Cilt 1, s. 129).

Bâz önceleri Bitlis-Hîzân ile Siirt-Ma'den arasındaki Bahismî Dağları'nda yaşar, koyun sürülerini otlatırdı. Zamanla civar yerleşim yerlerine akınlar düzenlemeye başladı; bu seferlerde en büyük yardımcısı Cizre bölgesindeki Beşnevî (Bejnevî) aşireti oldu (Cilt 1, s. 129).

Bâz'ın yükselişi, ailesini Mervânî hanedanına bağlayan akrabalık ilişkileriyle iç içe geçmiştir. Bâz'ın kız kardeşi Fehm, aslen Siirt ile Maden arasındaki Kurmâs Köyü'ne mensup olup bu köyde değirmencilik yapan ve köyün ileri gelen ailelerinden birine bağlı bulunan Mervân b. Kek ile evlendi. Bu evlilikten dört erkek ve bir kız çocuğu dünyaya geldi. Bâz akınlara çıkmaya başlayınca Mervân'ın oğulları dayılarının ordusuna katıldılar ve bir an olsun yanından ayrılmadılar (Cilt 1, s. 130).

Bâz bir savaşta öldürülünce yönetim eniştesi Mervân b. Kek'in çocuklarına geçti. Yerine, yaşça en büyük yeğeni ve Mervânî Devleti'nin asıl kurucusu sayılabilecek Ebû Ali el-Hasan b. Mervân geçti. Ebû Ali, 4 Zilkade 387 (8 Kasım 997) tarihinde Bâbu'l-Mâ (Dicle Kapısı)'dan Amid şehrine girerken Ebû Tâhir Yûsuf b. Dimne adlı biri tarafından öldürüldü; beraberindeki birçok asker de aynı akıbete uğradı. Böylece Bâz'ın ölümünün ardından 983-1085 yılları arasında Kuzey Mezopotamya'da hüküm sürecek Mervânî hanedanının kuruluşuna giden süreç başlamış oldu (Cilt 1, s. 129; Cilt 1, s. 130).