Bâz

Bâz (بە ناوی تەواوی ئەبوو عەبدوڵڵا ئەلحوسێن)، لە سەدەی 10یەمدا لە باکووری میزۆپۆتامیا ژیاوە و بە باوکی بنەماڵەی مەروانی دادەنرێت کە دواتر دامەزراوە، سەرۆک هۆزێکی کورد بووە.

Aşiret ve Coğrafya

Bâz، لە سەدەکانی ناوەڕاستدا سەر بە لقی چەهاربوختی هۆزی حومەیدی بوو، کە یەکێک بوو لە گرنگترین هۆزە کوردییەکانی ئەو جوگرافیایە فراوانەی بە زەوەزان (زۆزان) ناودەبرا. سەرچاوەکان سەبارەت بە ناسنامەی نەتەوەیی مەروانییەکان، ئەم بنەماڵەیە بە سەر بە لقی چەهاربوختی هۆزی حومەیدی کورد دەناسێنن؛ ئەو جوگرافیایە لە باشوورەوە لە مووسڵەوە دەستی پێدەکرد و تا سنووری ئەهلات، لە ڕۆژهەڵاتەوە تا شاری سەلماسی ئازەربایجان، و لە ڕۆژاواشەوە تا دیاربەکر درێژ دەبووەوە و بەشێکی گرنگی ناوچەیەکی شاخاوی بوو کە دەشتاییەکانی کەم بوون بۆ کشتوکاڵ (بەرگی 1، ل. 129).

Yükselişi ve Akınlar

Bâz سەرەتا لە چیاکانی بەهیسمی نێوان بتلیس-هیزان و سێرت-مەعدەن دەژیا و مێگەلی مەڕەکانی دەلەوەڕاند. بە تێپەڕبوونی کات، دەستی کرد بە ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر ناوچە نیشتەجێبووەکانی دەوروبەر؛ لەم هەڵمەتانەدا گەورەترین یارمەتیدەری هۆزی بەشنەوی (بەژنەوی) بوو لە ناوچەی جزیرە (بەرگی 1، ل. 129).

Mervânî Hanedanına Geçiş

بەرزبوونەوەی Bâz، لەگەڵ پەیوەندییە خزمایەتییەکانیدا تێکەڵ بووە کە بنەماڵەکەی بە بنەماڵەی مەروانییەوە دەبەستێتەوە. خوشکی Bâz، فەهم، بە ڕەسەن خەڵکی گوندی کورماس بوو لە نێوان سێرت و مەعدەن، و لەم گوندەدا ئاشەوانی دەکرد و سەر بە یەکێک لە خێزانە دیارەکانی گوندەکە بوو، لەگەڵ مەروان کوڕی کەک هاوسەرگیری کرد. لەم هاوسەرگیرییەدا چوار کوڕ و کچێک لەدایک بوون. کاتێک Bâz دەستی کرد بە هێرشبردن، کوڕەکانی مەروان چوونە ناو سوپای خاڵۆیان و بۆ ساتێکیش لێی جیا نەبوونەوە (بەرگی 1، ل. 130).

کاتێک Bâz لە جەنگێکدا کوژرا، دەسەڵات گواسترایەوە بۆ منداڵەکانی خەزووری، مەروان کوڕی کەک. لە جێگەی ئەو، گەورەترین برازای و دامەزرێنەری ڕاستەقینەی دەوڵەتی مەروانی، ئەبوو عەلی ئەلحەسەن کوڕی مەروان، دەسەڵاتی گرتە دەست. ئەبوو عەلی، لە 4ی زیلقەعدەی 387 (8ی تشرینی دووەمی 997) کاتێک لە بابولما (دەروازەی دیجلە)ـەوە دەچووە ناو شاری ئامەد، لەلایەن کەسێک بە ناوی ئەبوو تاهیر یووسف کوڕی دیمنە کوژرا؛ زۆرێک لە سەربازەکانیشی کە لەگەڵیدا بوون، تووشی هەمان چارەنووس بوون. بەم شێوەیە، دوای مردنی Bâz، پرۆسەی دامەزراندنی بنەماڵەی مەروانی دەستی پێکرد کە لە نێوان ساڵانی 983-1085 لە باکووری میزۆپۆتامیا فەرمانڕەوایی دەکرد (بەرگی 1، ل. 129؛ بەرگی 1، ل. 130).