Hısnıkeyfâ

Hısnıkeyfâ (Hısn-ı Keyfâ / Hasankeyf), el-Cezîre bölgesinde yer alan tarihî bir kale-şehirdir. İslamî dönem coğrafya literatüründe bölgenin önde gelen şehirleri arasında anılır.

El-Umerî, Cezîretu İbn Ömer yakınlarındaki Fenek Kalesi ile bu kalenin hakimi Husameddin el-Kürdî el-Beşnevî’den söz ettiği bağlamda, Hısnu Keyfâ, Cezîre, Botan, Suruç ve Nusaybin mîrlerinin bölge yöneticisine bağlılıklarını bildirdiğini yazar (Cilt 2, s. 64). Ebü’l-Fidâ ise el-Cezîre bölgesini biri kuzey biri güney olmak üzere ikiye ayırarak tanımlar ve bölgenin şehirleri arasında Meyyafarikin ile birlikte Hısnu Keyfâ’yı da sayar (Cilt 2, s. 65).

Hasankeyf, Artuklu ve Eyyûbî hâkimiyetinin önemli merkezlerinden biriydi. Üsâme b. Münkız, Nûreddîn Mahmûd Zengî ile ihtilâfa düşünce 552/1157 yılında Dımaşk’tan ayrılarak Hasankeyf Artuklu Emîri Fahreddîn Karaarslan’ın yanına yerleşmiş, burada 570/1174 tarihine kadar kalmış ve bu süreyi iyi değerlendirerek edebiyat ve târihe dâir bazı eserlerini yazma fırsatı bulmuştur (Cilt 1, s. 153). Temelleri Selâhaddîn-i Eyyûbî tarafından atılan Eyyûbî Devleti ise, XIII. yüzyıl ortalarındaki siyasî ve askerî krizler sonucu topraklarının önemli bir kısmını kaybetmesine rağmen, 866/1462 yılına kadar Hasankeyf’te hâkimiyetini sürdürmüştür (Cilt 1, s. 151).