Hısnıkeyfâ

Hısnıkeyfâ (Hısn-ı Keyfâ / Hasankeyf)، قەڵا-شارێکی مێژووییە کە دەکەوێتە ناوچەی el-Cezîre. لە ئەدەبیاتی جوگرافیای سەردەمی ئیسلامیدا، وەک یەکێک لە شارە دیارەکانی ناوچەکە ناوی لێدەبرێت.

لە سەرچاوە جوگرافییەکاندا

El-Umerî، لەو چوارچێوەیەدا کە باسی قەڵای Fenek دەکات لە نزیک Cezîretu İbn Ömer و حاکمی ئەم قەڵایە Husameddin el-Kürdî el-Beşnevî، دەنووسێت کە میرەکانی Hısnu Keyfâ، Cezîre، Botan، Suruç و Nusaybin دڵسۆزی خۆیان بۆ حاکمی ناوچەکە ڕاگەیاندووە (بەرگی 2، ل. 64). Ebü’l-Fidâ، ناوچەی el-Cezîre بە دوو بەشەوە پێناسە دەکات، یەکێکیان باکوور و ئەوی دیکەیان باشوور، و لە نێوان شارەکانی ناوچەکەدا Meyyafarikin لەگەڵ Hısnu Keyfâ دەژمێرێت (بەرگی 2، ل. 65).

سەردەمی ئارتۆقلو و ئەییووبی

Hasankeyf، یەکێک بوو لە ناوەندە گرنگەکانی دەسەڵاتی ئارتۆقلو و ئەییووبی. Üsâme b. Münkız، کاتێک لەگەڵ Nûreddîn Mahmûd Zengî تووشی ناکۆکی بوو، لە ساڵی 552/1157 لە Dımaşk جیا بووەوە و لەلای ئەمیری ئارتۆقلوی Hasankeyf، Fahreddîn Karaarslan نیشتەجێ بوو، لەوێ تا ساڵی 570/1174 مایەوە و ئەم ماوەیەی بە باشی بەکارهێنا بۆ ئەوەی هەلی نووسینی هەندێک لە بەرهەمەکانی لەسەر ئەدەبیات و مێژوو بدۆزێتەوە (بەرگی 1، ل. 153). دەوڵەتی ئەییووبی، کە بنەماکانی لەلایەن Selâhaddîn-i Eyyûbî دانرابوو، سەرەڕای لەدەستدانی بەشێکی گرنگی خاکەکەی بەهۆی قەیرانە سیاسی و سەربازییەکانی ناوەڕاستی سەدەی سێزدەهەمەوە، دەسەڵاتی خۆی لە Hasankeyf تا ساڵی 866/1462 بەردەوام بوو (بەرگی 1، ل. 151).