Cibal

Cibal (Irak-ı Acem), İslâm tarih ve coğrafya kaynaklarında "Kürdistan" adı yaygınlaşmadan önce İran'ın batısındaki aynı bölge için kullanılan adlardan biridir. Cibal adı, kaynak dildeki ismin Arapçalaştırılmış şeklidir (Cilt 2, s. 55).

Memlûk dönemi kaynaklarından Safiyyuddin el-Bağdâdî'nin verdiği bilgilere göre bölgenin batı kesimi daha küçük olup doğrudan "Kürdistan" olarak tanınmıştır; bu bölge genel olarak bugün İran'daki Kirmanşah, Bahteran, Kürdistan (Senendec) vilayetleri ile Hemedan vilayetinin batı kesimlerini ve Batı Azerbaycan vilayetinin güney kesimini kapsamaktadır (Cilt 2, s. 55). Ebü'l-Fidâ, Taḳvîmu'l-Buldân adlı eserinde bölgeyi "Cibal ya da Irak-ı Acem" biçiminde kaydetmiş ve sınırlarını batıdan Azerbaycan, güneyden Irak ve Huzistan'ın bir bölümü olarak çizmiştir (Cilt 2, s. 56).

Cibal, Kürt nüfusunun yoğun olduğu bir bölgeydi. Botanik ansiklopedisiyle ünlü Dîneverî'nin tahminen 820 yılında doğduğu Dinever şehri, Cibal bölgesinde Kürt nüfusun yoğun olduğu bir yerdi (Cilt 1, s. 90). Yâkūt el-Hamevî, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgeler arasında Cezîre, Cibal, Ermeniyye ve Azerbaycan'ı sayar (Cilt 2, s. 26).

Bölgenin önemli yerleşim alanlarından Şehrezor, Erbil ile Hemedan arasında Cibal bölgesinde yer alan geniş bir yerleşim yeriydi ve ahalisinin tümü Kürttü (Cilt 2, s. 37). Şeyh er-Rabve ed-Dımaşkî, Kürt diyarının Cibal bölgesindeki Şehrezor dağları olduğunu belirtmiştir (Cilt 2, s. 57). Önceleri Huzistan'dan sayılan Lor beldesi de sonradan Cibal bölgesine bağlanmış olup halkı çoğunlukla Kürtlerden oluşuyordu (Cilt 2, s. 18). Umerî, Dunbulîlerin de Cibal bölgesinde ikamet ettiklerini kaydeder (Cilt 2, s. 41).

Cibal bölgesinde Kürtlerin kurduğu hanedanlar da hüküm sürmüştür. Annâzîler, 381-511/990-1171 tarihleri arasında İran'ın batısındaki Cibal bölgesinde hüküm süren bir Kürt hanedanıydı (Cilt 1, s. 141).