Annâzîler

Annâzîler, 381-511/990-1171 tarihleri arasında İran’ın batısındaki Cibal bölgesinde hüküm süren bir Kürt hanedanıdır. Hilâl b. Muhassin es-Sâbî ve İbnü’l-Esîr gibi tarihçiler hanedanın adını “Benû Annâz” olarak verir; Arapça ‘Anz (keçi) kelimesinden türeyen ‘Annâz, keçi sahibi, tüccarı veya çobanı anlamına gelir. İbnü’l-Cevzî, Hamdullah Müstevfî ve Şerefhan ise adı “Benû Ayyâr” biçiminde kaydeder; bu farkın, Kürtçe bir kelime olan ‘eyar sözcüğüne nisbetle adlandırmadan kaynaklanması muhtemeldir (Cilt 1, s. 141).

Abbasî devletinin zayıfladığı bir dönemde kurulan hanedanın kurucusu, bölgedeki etkili Kürt aşiretlerinden Şâzencân’a mensup Ebü’l-Feth Muhammed b. ‘Annâz eş-Şâzencânî el-Kürdî’dir (Cilt 1, s. 141).

Hanedan, Ebü’ş-Şevk döneminde gücünün zirvesine ulaşmıştır. Ebü’ş-Şevk; Tâhir b. Hilâl’i öldürüp Kirmanşah başta olmak üzere Hasanveyhlerin topraklarını ele geçirmiş, Büveyhîlerin Hemedan hükümdarı Şemsüddevle’yi yenilgiye uğratmış ve 420/1029’da Hemedan’ı kuşatan Oğuz Türklerini durdurmuştur. Ancak politik kurumların inşasını ihmal etmesi kalıcı bir hâkimiyet kurmasını engellemiş, hanedan mensupları arasında yoğun bir iktidar mücadelesi yaşanmıştır (Cilt 1, s. 142).

Tuğrul Bey’in 18 Aralık 1055’te Bağdat’a girip Büveyhîlere son vermesinden sonra Annâzî tarihinin uzunca bir dönemi kaynaklarda karanlıkta kalır. İbnü’l-Esîr, 495/1102’de Mühelhil’in torunu Sürkâb b. Bedr’in Huftîzgân Kalesi’ni ele geçirdiğini, Salgurlu Türkmenlerine yenilerek Dakûkâ ile Şehrezor hariç ülkesini kaybettiğini kaydeder. Sürkâb’ın 500/1107’de ölümüyle yerine kardeşi Ebû Mansûr geçmiş ve hanedanın hâkimiyeti onun döneminde sona ermiştir (Cilt 1, s. 143).