Yemen

یمن، منطقه‌ای است که در جنوب غربی شبه‌جزیره عربستان قرار دارد و از نظر منابع تاریخی کُردی، به‌ویژه با دوره ایوبی اهمیت یافته است. دولت ایوبی که بنیان‌های آن توسط صلاح‌الدین یوسف بن نجم‌الدین ایوب بن شادی گذاشته شد، اندکی پس از به دست گرفتن قدرت در مصر در سال 564/1169، حجاز، یمن، سوریه، فلسطین، شمال آفریقا و بخش مهمی از الجزیره را تحت سلطه خود درآورد (جلد 1، ص 151).

حاکمیت ایوبی

ورود یمن به حاکمیت ایوبی، این منطقه را به بخشی از حوزه نفوذ سیاسی و اداری این سلسله کُردتبار تبدیل کرد. حاکم ایوبی، توران‌شاه، در یمن حکومت کرد؛ مورخ یمنی، خزرجی، با ذکر منابع خود، اطلاعات مفصلی درباره جدایی توران‌شاه از یمن ارائه داده است (جلد 1، ص 194).

منابع تاریخی

یمن، جغرافیایی بوده که منابع دوره اسلامی تاریخ کُرد در آن غنی شده است. ابن‌المجاور در اثر خود به زریعیان در عدن و حاکمیت ایوبیان بر یمن به تفصیل پرداخته و درباره سلیحیان که پیش از آن در یمن حکومت می‌کردند، اطلاعاتی از آثار مورخان یمنی، عماره الیمنی و جیاش بن نجاح، نقل کرده است؛ اثر او با نام «تاریخ المستبصر» برای تاریخ اجتماعی ایوبیان یمن بسیار ارزشمند است (جلد 1، ص 167). اثر خزرجی با نام «العقد الفاخر الحسن فی طبقات اکابر اهل الیمن»، به زندگی‌نامه بیش از 1500 حاکم، امیر، عالم و فقیه که در یمن زندگی کرده‌اند می‌پردازد و زندگی و شخصیت حاکمان ایوبی یمن را در بستر فتوحات و اقداماتشان در منطقه بررسی می‌کند (جلد 1، ص 194). اثر با مخرمه درباره تاریخ عدن با نام «تاریخ ثغر عدن» نیز حاوی اطلاعات مهمی درباره حاکمیت ایوبیان بر عدن است و اطلاعاتی درباره اقدامات طغدگین در یمن ارائه می‌دهد که در سایر منابع یافت نمی‌شود (جلد 1، ص 199). محقق غربی، جی. آر. اسمیت، نیز تحقیقی درباره تاریخ ایوبیان، یمن و رسولیان را به صورت یک جلد مستقل منتشر کرده است (جلد 1، ص 188).

اسکان کُردها

یمن همچنین یکی از جغرافیایی‌هایی است که کُردها در آن پراکنده شده‌اند. کُردها علاوه بر مناطق وسیعی مانند ارمنستان، آذربایجان، خراسان، خوزستان، فارس، کرمان، عراق، جزیره، جبال و شام، به سایر مناطق جهان اسلام، به‌ویژه مصر و یمن، پراکنده شدند؛ این وضعیت با حاکمیت ایوبیان بر جهان اسلام برجسته‌تر شد (جلد 2، ص 114). جغرافیدان، العمری، اطلاعات ارزشمندی درباره مهاجرت کُردها به شام، یمن و مصر پس از حمله مغول به مناطق محل سکونتشان ارائه داده است (جلد 2، ص 39؛ جلد 2، ص 115). دمشقی نیز هنگام صحبت از قلعه‌های یمن، اشاره کرده است که قلعه عروسین در ناحیه‌ای به نام "علوان الکُردی" قرار دارد و بدین ترتیب به ردپای کُردها در جغرافیای یمن اشاره کرده است (جلد 2، ص 34). در طول کشمکش‌های داخلی ایوبیان، یمن به عنوان یک پناهگاه سیاسی نیز برجسته شد؛ ثبت شده است که الملک الکامل، که پس از مرگ الملک العادل در سال 625/1218 به حکومت مصر رسید، به دلیل نفوذ امیر کُرد عمادالدین المشطوب، مجبور به فرار به یمن شد (جلد 2، ص 80).