Yemen

Yemen, Arap Yarımadası'nın güneybatısında yer alan ve Kürt tarihi kaynakları açısından özellikle Eyyûbî dönemiyle önem kazanan bir bölgedir. Temelleri Selâhaddîn Yûsuf b. Necmeddîn Eyyûb b. Şâdî tarafından atılan Eyyûbî Devleti, 564/1169'da Mısır'da iktidarı ele geçirdikten kısa bir süre sonra Hicaz, Yemen, Suriye, Filistin, Kuzey Afrika ve el-Cezîre'nin önemli bir bölümünü hâkimiyeti altına almıştır (Cilt 1, s. 151).

Eyyûbî hâkimiyeti

Yemen'in Eyyûbî hâkimiyetine girmesi, bölgeyi Kürt kökenli bu hânedânın siyasi ve idari nüfuz alanının bir parçası hâline getirmiştir. Eyyûbî hükümdarı Tûranşâh, Yemen'de hüküm sürmüş; Yemen tarihçisi Hazrecî, dayandığı kaynakları zikrederek Tûranşâh'ın Yemen'den ayrılmasıyla ilgili ayrıntılı bilgiler vermiştir (Cilt 1, s. 194).

Tarihî kaynaklar

Yemen, Kürt tarihinin İslamî dönem kaynaklarının zenginleştiği bir coğrafya olmuştur. İbnü'l-Mücâvir, eserinde Aden'deki Zürey'îler'e ve Eyyûbîler'in Yemen hâkimiyetine geniş yer ayırmış, Yemen'de daha önce hüküm süren Suleyhîler hakkında da Yemen tarihçileri Umâre el-Yemenî ve Ceyyâş b. Necâh'ın eserlerinden bilgi nakletmiştir; onun Târîhu'l-Müstebsır adlı eseri Yemen Eyyûbîleri'nin sosyal tarihi için oldukça kıymetlidir (Cilt 1, s. 167). Hazrecî'nin el-'Akdu'l-Fâhirü'l-Hasen fî Tabakâti Ekâbiri Ehli'l-Yemen adlı eseri, Yemen'de yaşamış 1500'ü aşkın hükümdar, emir, âlim ve fakihin biyografisini ele almakta, Yemen Eyyûbî hükümdarlarının hayatını ve şahsiyetini bölgedeki fetihleri ve icraatları bağlamında işlemektedir (Cilt 1, s. 194). Bâ Mahreme'nin Aden tarihine dair Târîhu Sağri 'Aden adlı eseri ise Eyyûbîler'in Aden hâkimiyetiyle ilgili önemli bilgiler barındırır ve Tuğtegin'in Yemen'deki icraatları hakkında diğer kaynaklarda yer almayan bilgiler sunar (Cilt 1, s. 199). Batılı araştırmacı G. R. Smith ise Eyyûbîler, Yemen ve Resûlîler'in tarihiyle ilgili bir araştırmayı müstakil bir cilt olarak yayımlamıştır (Cilt 1, s. 188).

Kürt yerleşimi

Yemen aynı zamanda Kürtlerin yayıldığı coğrafyalardan biridir. Kürtler, Ermenistan, Azerbaycan, Horasan, Huzistan, Fars, Kirman, Irak, Cezîre, Cibâl ve Şam gibi geniş bölgelerin yanı sıra başta Mısır ve Yemen olmak üzere İslam dünyasının başka bölgelerine yayılmışlar; bu durum Eyyûbîler'in İslam dünyasına hâkim olmasıyla birlikte daha belirgin hâle gelmiştir (Cilt 2, s. 114). Coğrafyacı el-Umerî, Moğolların Kürtlerin yaşadığı yerleri istila etmesinin ardından onların Şam, Yemen ve Mısır'a göç etmeleri hakkında değerli bilgiler vermiştir (Cilt 2, s. 39; Cilt 2, s. 115). Dımaşkî de Yemen'deki kalelerden bahsederken Aruseyn kalesinin "Ulvan el-Kürdî" olarak bilinen bir nahiyede bulunduğunu kaydetmiş, böylece Yemen coğrafyasındaki Kürt izlerine işaret etmiştir (Cilt 2, s. 34). Eyyûbî iç çekişmeleri sırasında Yemen siyasi bir sığınak olarak da öne çıkmış; Kürt Mîri İmaduddin el-Maştub'un nüfuzu nedeniyle 625/1218'de el-Melik el-Adil'in ölümünden sonra Mısır'ın başına geçen el-Melik el-Kamil'in Yemen'e kaçmak zorunda kaldığı kaydedilmiştir (Cilt 2, s. 80).