در منابع باستان، اجداد کرد ها و ارتباط ماد

Antikçağ kaynakları, Van Gölü'nün doğu ve kuzeydoğusunda yaşayan bir halkı tarif eder; literatürde bu coğrafyadaki kavmin veya kavimlerin antik Kürtlerin ataları olduğuna dair analizler bulunur (Cilt 1, s. 20). Özellikle Büyük İskender'in İran seferlerine değinen kaynaklar, bu halkla ilgili kimi zaman yüzeysel ve birbirini tekrar eden, kimi zaman daha ayrıntılı bilgiler verir (Cilt 1, s. 20).

Adlandırmalar ve Coğrafi Bütünlük

Kaynaklarda Mardia, Media ve Kardukhia (Corduene, Korduk/Korçeyk ve Beth Qardu) gibi adlandırmalar geçer; Adiyabene ve hatta Armenia tarihi coğrafyası da Kürtleri hem tarihsel hem sosyo-kültürel olarak ilgilendirir (Cilt 1, s. 20). Kabaca Büyük ve Küçük Zap nehirleri arasında yer alan Adiyabene'nin sakinlerinden birinin de Kürtler olması gerektiği değerlendirilir; bu nedenle antik Kürt tarihini Mard, Med, Kardukhia (Corduene/Gordyene), Adiyabene ve Armenia ile bir bütün olarak okumak gerekir (Cilt 1, s. 20). Bununla birlikte, etnik olarak Kyrtilerle Kardukhialıların birbirinden farklı gruplar olduğu yönünde literatürde bir tartışmanın bulunduğu da kaydedilmelidir (Cilt 1, s. 20).

Yöntem Uyarısı

Kaynak metinler, İslam öncesi dönem kaynaklarında geçen Med, Kardukhia, Corduene, Qardu (Beth Qardu), Korduk, Kordrik ve Korçeyk gibi benzer ve paralel adlandırmaların Kürtlerle ne kadar ilişkili olduğuna dair tartışmalara dikkat çeker; Kürt kelimesine sesteş sözcüklerin cazibesine kapılmanın sorunu derinleştirdiği, etimolojik referansların ve çözümlemelerin tek başına doğru sonuca ulaştırmaya yetmeyeceği vurgulanır (Cilt 1, s. 17).

Ksenophon: Kardukhialılar

Ksenophon, Anabasis'te Kardukhialıları savaşçı, krala boyun eğmeyen ve sarp dağları mesken etmiş bir halk olarak tarif eder (Cilt 1, s. 27). Yazar, büyük bir tehlike karşısında Kardukhialıların eşlerini ve çocuklarını alarak evlerini terk edip dağlara sığındığını aktarır; ayrıca Kardukhia dağlarından altı-yedi stadion uzaklıkta, Kentrites/Botan nehri kenarında kamp kurduklarını yazar (Cilt 1, s. 27). Pers-Med ilişkisine de değinen Ksenophon, Medlerin gelenek ve adetleriyle ilgili önemli detaylar aktarır (Cilt 1, s. 27). Yunan askerlerinin dönüş yolculuğunu anlatan eser, geçilen güzergâhlardaki halkların günlük yaşamından siyasi organizasyonlarına kadar pek çok bilgi verir (Cilt 1, s. 26).

Diğer Antik Yazarlar

Herodotos'un Historia'sı, bilinen ilk yazılı tarih kitabı olarak Pers/Akhamenid İmparatorluğu dönemine ve bu geniş coğrafyanın sakinlerine dair önemli bilgiler aktarır (Cilt 1, s. 25). Amasyalı Strabon'un on yedi ciltlik Geographika'sı, gezip gördüğü veya hakkında bilgi topladığı yerlerle ilgili geniş malumatın yanında önemli tarihi bilgiler içerir (Cilt 1, s. 30). Plutarkhos, Büyük İskender'in III. Darius'a karşı seferi kapsamında Van Gölü'nün kuzeydoğusundaki Niphates dağları ile Gordyene dağları arasındaki düzlüklerden bahseder ve iki dağ silsilesi arasında yaşayan halkın düşmana karşı çeşitli taktikler izlediğini aktarır (Cilt 1, s. 32). Tacitus'un Annales'inde ise Mardi kavminin Armenia'da bazı alanları kontrol ettiği anlatılır (Cilt 1, s. 48).

Roma-Pers Mücadelesinde Corduene

Perslere karşı Roma seferlerine bizzat katılan Ammianus Marcellinus, Corduene/Corduenae bölgesini ziyaret etmiş; bölge halkının Pers tabiyetinde olduğunu ve Roma'ya sempati besleyen Iovinianus adında bir satrap tarafından yönetildiğini belirtmiştir (Cilt 1, s. 49). Ammianus, Roma'ya bağlı Corduene'yi bereketli topraklar olarak zikreder; Romalılar MS 363 yılında Perslere yenilerek bu yerlerden çekilmek durumunda kalmış, Persler Corduena bölgesi ile Nisibis (Nusaybin) ve Singara'nın (Şengal/Sincar) kendilerine teslim edilmesini dikte etmiştir (Cilt 1, s. 49).

Modern Literatürde: Izady'nin Çerçevesi (Koleksiyon)

Koleksiyondaki modern akademik çerçeve, korpustaki antik kaynak okumasını destekler ve genişletir. Harvard'da ders kitabı olarak okutulan "Kürtler: Bir El Kitabı" eserinin yazarı Prof. Dr. Mehrdad R. Izady, "Kürtlerin ataları kimdir?" sorusuna verdiği cevapta Kürtlerin atalarının Kürdistan'da hep var olduğunu belirtir ve bu ataları Huri, Guti/Kurti, Gordiane, Adiabene, Zila, Khaldi/Urartu, Karduki ve Mard olarak sıralar (Koleksiyon: Bedel Boselî, "Kürtlerin Ataları Kimdir? Prof. Dr. Mehrdad R. Izady Cevapladı" video transkripti). Bu sıralama, korpusun Mard, Med, Kardukhia, Adiyabene ve Armenia'yı bir bütün olarak okuma önerisiyle (Cilt 1, s. 20) örtüşmekte; Izady'nin eklediği Huri ve Guti katmanı, korpusun eski Mezopotamya uygarlıklarına ihtiyatla yaklaşan çerçevesinin (Cilt 1, s. 20) modern literatürdeki karşılığını göstermektedir.

Ermenice Kaynaklarda

Geç Antik Çağ'a kadar Armenia bölgesinde iki ayrı Mardastan bölgesi bulunmaktaydı; Ermeni tarihçi Ełishe'nin zikrettiği Mardastan, Van Gölü'nün doğusuna düşen bölgedir (Cilt 1, s. 78). Korçeyk bölgesi ise Korduk ile yukarı, orta ve aşağı Kordrik bölgelerini içine alan geniş bir coğrafyaydı; bu ad, Latince/Grekçe kaynaklarda anılan Gordyene veya Korduene'nin Ermenice versiyonudur (Cilt 1, s. 80).