Sıbt İbnü’l-Cevzî

Sıbt İbnü’l-Cevzî, XIII. yüzyılda yaşamış, Eyyûbî dönemi Suriye-Mısır coğrafyasının önde gelen vâiz ve tarihçilerinden biridir. 654/1256’da Dımaşk’ta vefat etmiştir (Cilt 1, s. 173). Ünlü vâiz ve tarihçi İbnü’l-Cevzî’nin torunu (annesinin babasına nisbetle “sıbt”) olduğu için bu nisbeyle anılmıştır (Cilt 1, s. 106, 172).

Genç yaşlarda Dımaşk’a gelerek buraya yerleşen İbnü’l-Cevzî, fıkıh dersleri vermeye başlamış ve Eyyûbî hükümdarı el-Melikü’l-Âdil’in çocukları tarafından beğenilerek Şibliyye ve Bedriyye medreselerine müderris olarak atanmıştır (Cilt 1, s. 173). Başlangıçta Hanbelî mezhebine mensupken, kendisi de Hanefî olan Eyyûbî hükümdarı el-Melikü’l-Muazzam’ın teşvikiyle Hanefî mezhebine geçmiştir (Cilt 1, s. 173).

Vaaz ve hitâbet sanatında döneminin emsalsiz bir âlimi olarak kabul edilen İbnü’l-Cevzî, uzun bir süre Dımaşk’taki Emevî Camii’nde vaizlik yapmıştır (Cilt 1, s. 173). Dımaşk, Kahire, Halep, Urfa ve Rakka gibi pek çok yerde vaaz vermiştir (Cilt 1, s. 125). Vaazlarıyla halkı Haçlılara karşı cihada teşvik etmiş, kendisi de Haçlılarla yapılan savaşlara katılmıştır (Cilt 1, s. 173).

Tuttuğu tarihî kayıtlar, dönemin önemli kaynaklarından sayılır (Cilt 1, s. 107). Başlıca eseri, Mir’âtü’z-Zamân fî Tevârihi’l-A‘yân adlı tarih kitabıdır (Cilt 1, s. 173). Bu eser, sonraki tarihçiler için temel başvuru kaynaklarından biri olmuştur; Eyyûbîlerin son dönemini ayrıntılı biçimde ele alan Nüveyrî’nin bu dönemle ilgili en çok yararlandığı tarihçi Sıbt İbnü’l-Cevzî’dir ve özellikle el-Melikü’s-Sâlih Necmeddîn ile el-Melikü’l-Muazzam Tûrânşâh dönemleri için Mir’âtü’z-Zamân temel kaynaklar arasında yer alır (Cilt 1, s. 192).

İbnü’l-Cevzî’nin kayıtları Şeddâdîler tarihi açısından da değerlidir; başka kaynaklarda bulunmayan bazı bilgiler onun aktarımları sayesinde günümüze ulaşmıştır. Sultan Alp Arslan’ın, Ermeni Taşir-Dzoraget Kralı Kuirike’nin kızından boşanmasının ardından Şeddâdî Emîri II. Fadl’ın (II. Fadlûn) bu kadınla evlendiğini onun kayıtlarından öğreniyoruz; ayrıca Alp Arslan’ın II. Gürcistan seferi sırasında Gence’ye gelişine dair bilgileri de yine Sıbt İbnü’l-Cevzî nakletmiştir (Cilt 1, s. 107).