Şerif Paşa

Şerif Paşa, 20. yüzyıl başında Kürt siyasi tarihinin tartışmalı isimlerinden biridir. Birinci Dünya Savaşı sonrası Paris'te yürüttüğü diplomatik girişimlerle ve Kürtler adına uluslararası platformlarda söz söyleme iddiasıyla tanınır.

Şerif Paşa'nın adı, geç Osmanlı döneminde devletin Kürdistan'a yönelik politikalarını izleyen arşiv tasniflerinde özel bir başlık olarak yer alır. Dâhiliye Nezareti Evrakı içinde "Şerif Paşa ve Meşrutiyet hükümeti politikası" doğrudan bir belge kategorisi olarak geçmektedir (Cilt 3, s. 101). Benzer şekilde Petersburg Sefareti belgeleri arasında da Şerif Paşa ile Meşrutiyet hükümetlerinin politikalarına ilişkin binlerce belge bulunduğu kaydedilmiştir (Cilt 3, s. 108). Bu durum, onun faaliyetlerinin hem Osmanlı iç yönetimi hem de dış temsilcilikler nezdinde yakından takip edilen bir mesele olduğunu göstermektedir.

Şerif Paşa'nın en çok bilinen girişimi, 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı çerçevesinde Ermeni temsilci Bogos Nubar ile birlikte hareket etmesidir. İkili, bu konferans vesilesiyle Ermeni ve Kürtlere yönelik politikaları beyan etmiş; Sebilürreşad'da yayımlanan "Kürdler ve İslamiyet" başlıklı yazıda bu beyan açıkça eleştirilmiş ve yazı "Bogos Nubar ile Şerif Paşa…" ifadeleriyle başlamıştır (Cilt 4, s. 210).

Bu girişim, dönemin Osmanlı çevrelerinde sert tepkilere yol açmıştır. Babanzade Naim Bey, Şerif Paşa'nın "Kürt kavmi namına kendinde bir selahiyet görerek böyle bir işe teşebbüs" ettiğini, ancak onun Kürtler adına söz söylemeye yetkili olduğunu kabul etmediğini ifade etmiştir. Naim Bey konuşmasında Kürtlerin Hz. Ömer döneminden beri İslam camiasına girmiş, "İslam'ın kılıcı ve kalkanı olmuş" bir kavim olduğunu vurgulamış ve sözleri "pek doğru" tezahüratlarıyla desteklenmiştir. Naim Bey ayrıca "Şerif Paşa'nın Kürtlükle hiç alakası yoktur… Anası, babası Kürt ise de kendisi Kürtlükle alakadar değildir" diyerek onu Kürtlüğü temsil edemeyecek biri olarak nitelemiş, bunun üzerine Müşir Osman Paşa araya girmiştir (Cilt 4, s. 317).

Şerif Paşa'nın Paris'teki girişimleri, aynı dönemde bölgeden gelen tepkilerle de örtüşmektedir. Paris Barış Konferansı ve İtilaf Devletleri temsilcilerine, çeşitli kazalardaki Kürt reislerinin Osmanlı hükümetine bağlı olduklarını ve bu tür teşebbüsleri kabul etmediklerini bildiren telgraflar gönderilmiştir (Cilt 3, s. 134). Böylece Şerif Paşa figürü, Kürtlerin uluslararası temsili meselesinin geç Osmanlı döneminde ne denli çekişmeli ve çok sesli bir konu olduğunu gösteren temel örneklerden biri olarak öne çıkar.