Ebû Şâme

Ebû Şâme, Eyyûbî döneminde Dımaşk'ta yaşamış, Nûreddîn ve Selâhaddîn dönemleri üzerine kaleme aldığı eserlerle tanınan bir Şâfiî âlim ve tarihçidir.

Ebû Şâme, ilim tahsil etmek amacıyla genç yaşından itibaren çeşitli seyahatlere çıkmış bir âlimdir. 621/1224 yılında hac görevini ifâ etmek için gittiği Mekke'de Hüccetüddîn Ebû Tâlib'in ilmî sohbetlerine katılmış, 624/1226 yılında Kudüs'e gitmiş, buradan döndüğü Dımaşk'ta İzzeddîn b. Abdüsselâm'ın ders halkasına dahil olmuştur. 628/1230 yılında çıktığı Mısır seyahatinde Dimyat, Kahire ve İskenderiye'deki tanınmış âlimlerle bir araya gelmiş; İskenderiye'de dönemin ünlü kıraat ve dil âlimi eş-Şerîşî'den ders almıştır. 629/1231 yılında Dımaşk'a dönmüş ve ilmî faaliyetlerini burada sürdürmüştür (Cilt 1, s. 178).

Vefatına kadar Dımaşk'tan ayrılmayan Ebû Şâme, bu şehirde Şâfiîlere tahsis edilen Âdiliyye ve Rükniyye medreselerinde müderrislik yapmıştır. 660/1261 yılına kadar Âdiliyye Medresesi'nde ders verdiği anlaşılan müellif, bu tarihten itibaren Rükniyye Medresesi'nde müderrisliğe başlamıştır (Cilt 1, s. 178).

En tanınmış eseri, Nûreddîn ve Selâhaddîn dönemlerini ele alan Kitâbü'r-Ravzateyn'dir. Ebû Şâme, bu eseri tamamlayıcı mahiyette Terâcimü Ricâli'l-Karneyn: es-Sâdis ve's-Sâbi' (ez-Zeyl 'ale'r-Ravzateyn) adıyla bir zeyil de kaleme almıştır. Hicrî VI. ve VII. asırlarda yaşamış önemli kişilerin biyografilerini içeren ve Selâhaddîn'den sonraki Eyyûbîler'in kültür tarihi için sağlam bilgiler veren bu temel kaynak, 590 ile 665 yılları arasını kapsar; verilen bilgilerin önemli bir kısmı müellifin kendi gözlem ve tanıklığına dayanmaktadır. Eser, Eyyûbî sultanı el-Melikü'l-Kâmil'in 635/1238'deki ve Moğolların 658/1260'taki Dımaşk kuşatması hakkında özgün ve ayrıntılı bilgiler sunmaktadır (Cilt 1, s. 179).

Ebû Şâme'nin eserleri sonraki dönem tarihçilerince de kullanılmıştır. Memlük dönemi tarihçisi 'Aynî, Eyyûbîler dönemiyle ilgili olarak Kâdî el-Fâzıl, İmâdüddîn el-İsfahânî, İbn Şeddâd ve İbnü'l-Esîr'in yanı sıra Ebû Şâme'nin eserlerinden istifade etmiştir (Cilt 1, s. 201).