Adilcevaz

Adilcevaz، قەزایەکە کە دەکەوێتە دەوروبەری دەریاچەی وان و لە سەردەمی عوسمانیدا وەک یەکەیەکی نیشتەجێبوون لە چوارچێوەی پێکهاتەی ئیداری ناوچەکەدا تۆمارکراوە. عادلجەواز، کە بە یەکێک لەو ناوچانە دادەنرێت کە کورد بە چڕی تێیدا دەژین، چ لە دەفتەرەکانی تەحریری سەرەتایی عوسمانیدا و چ لە ساڵنامە و بەرهەمە جوگرافییەکانی کۆتایی سەردەمدا، بە شێوەیەکی ڕێک و پێک لەگەڵ نیشتەجێبوونەکانی دیکەی دەوروبەری وان ناوی لێدەبرێت.

تۆمارەکانی تەحریری عوسمانی

ناسنامەی ئیداری Adilcevaz لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی عوسمانیدا بەدی دەکرێت. لە دەفتەری تەحریری موفەسەڵی ژمارە 37ی Bitlisدا، Adilcevaz وەک "liva"یەک (sancak) لەگەڵ یەکەگەلێک وەک Bitlis, Koltuk, Dere-i Küfündür, Tatvan, Güzeldere, Tatik, Müzik, Gezenç, Havit و Poğna تۆمارکراوە (Cilt 3, s. 23). ئەم دۆخە نیشان دەدات کە Adilcevaz لە سیستەمی تەحریری سەردەمی کلاسیکی عوسمانیدا وەک یەکەیەکی ئیداری سەربەخۆ جێگەی گرتبوو.

دانیشتووانی کورد و تۆمارەکانی تیمار

ناوچەکە بە یەکێک لەو نیشتەجێبوونانە دادەنرێت کە دانیشتووانی کورد بە چڕی تێیدا دەژین. لە هەڵسەنگاندنەکانی سەر دەفتەرەکانی Tımar ruznamçeدا، ئاماژە بەوە دەکرێت کە لە نیوەی دووەمی سەدەی 16ەوە تا کۆتاییەکانی سەدەی 19، سەدان تۆماری tımar ruznamçe لە "ناوچەکانی نیشتەجێبوونی چڕی کورد" وەک Amid, Harput, Çemişgezek, Musul, Kerkük, Hısn-ı Keyf, Ruha, Van, Erciş, Adilcevaz, Ergani, Kulp, Kars, Kağızman و Hınıs دۆزراونەتەوە (Cilt 3, s. 29). ئەم تۆمارانە زانیاری دەربارەی tımar, zeamet و hasەکانی ژێر دەسەڵاتی میرە کوردەکان لەو جوگرافیایەدا دەخەنەڕوو کە Adilcevazیشی تێدایە.

دابەشکاری ئیداری ویلایەتی وان

بەرهەمە جوگرافییەکان و ساڵنامەکانی ویلایەتەکانی کۆتایی سەردەمی عوسمانی، Adilcevaz بە شێوەیەکی جێگیر وەک قەزایەکی سەر بە Van Vilayeti، Van Sancağı نیشان دەدەن. لە دابەشکاری ئیداریدا، Adilcevaz لەگەڵ Karçikan (Karcikan), Şatak, Gevaş, Erciş, Bargiri و Müks لەنێو قەزاکانی Van Sancağıدا هەژمار دەکرێت (Cilt 4, s. 119; Cilt 4, s. 142; Cilt 4, s. 261). بەپێی تۆمارەکانی ساڵنامە، Adilcevaz Kazası خاوەنی 44 گوند و 5 ناحیەیە (Cilt 4, s. 126).

شوێنی جوگرافی

Adilcevaz، بەپێی شوێنی جوگرافی خۆی، ڕاستەوخۆ لە دەوروبەری Van Gölü پێناسە دەکرێت. شارۆچکەکانی Bargiri, Erciş و Adilcevaz، وەک ناوەندی قەزا سەر بە Van mutasarrıflığı، لە نزیک Van Gölü جێگیرن؛ مەودای نێوان ئەم نیشتەجێبوونانەش تۆمارکراوە: نێوان Bargiri و Erciş حەوت کاتژمێرە، و نێوان Erciş و Adilcevaz دوازدە کاتژمێرە (Cilt 4, s. 143). لە تۆمارەکانی ساڵنامەدا کە Van Gölü دەناسێنن، ئاماژە بەوە دەکرێت کە لە کەناراوەکانی دەریاچەکەدا قەزاکانی Gevaş, Karçikan, Adilcevaz و Erciş سەر بە Van Vilayeti هەن (Cilt 4, s. 277).