Abbâsîler

عەباسییەکان (749-1258)، بنەماڵەیەکی خەلافەتی ئیسلامی بوون کە ناوەندەکەی بەغدا بوو. لەبەر ئەوەی زۆربەی قۆناغی ئیسلامیی مێژووی کورد لە سەردەمی ئەم بنەماڵەیەدا تێپەڕیوە، سەرچاوەکان بەتایبەتی دوو سەدەی یەکەمی عەباسییەکان لە چوارچێوەی مێژووی کورددا تاوتوێ دەکەن؛ ئەم قۆناغە، قۆناغی دوای خەلیفە ڕاشیدەکان (632-661) و ئەمەوییەکان (661-749) پێکدەهێنێت (بەرگی 1، ل. 88).

کورد و خەلافەت

کوردەکان، پشتیوانییەکی زۆریان لە شۆڕشی عەباسییەکان کرد؛ تەنانەت کوردبوونی فەرماندەی ئەفسانەیی شۆڕشەکە، ئەبوو موسلیم خوراسانی، باس کراوە. لە بەرامبەردا سەرچاوە سەرەکییەکان، ئەوەش تۆمار دەکەن کە کوردەکان لە هەمان قۆناغدا بە هۆکاری مەزهەبی، نەتەوەیی یان هۆکاری ترەوە، کات بە کات هەڵیانکوتاوەتە سەر شۆڕش یان پشتیوانییان لەو ڕاپەڕینانە کردووە کە دژی خەلافەتی عەباسی بوون (بەرگی 1، ل. 98).

ناوی کورد لە سەرچاوەکاندا

ئەم سەردەمە، ئەو قۆناغەیە کە ناوی "کورد" لە نووسینەوەی مێژووی ئیسلامیدا دەستی بە جێگیربوون کرد. مێژوونووس تەبەری، لە سەدەی سێیەمی کۆچی (نۆیەمى زایینی) یەکێکە لە یەکەمین مێژوونووسان کە وشەی "کورد"ی بە شێوەیەک بەکارهێناوە کە تایبەتمەندی نەتەوەیی کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێ دەرببڕێت؛ لە مێژووی تەبەریدا ژمارەیەکی زۆر گێڕانەوە لەبارەی کوردەوە هەیە (بەرگی 1، ل. 94). وەک نموونەیەک بۆ پێکهاتەی کۆمەڵایەتی ئەو سەردەمە، باوباپیرانی زەردەشتی جوگرافیناس ئیبن خەردادبە لە سەرەتای سەردەمی عەباسییەکاندا ئیسلامیان قبوڵ کردووە (بەرگی 2، ل. 12).

سەرهەڵدانی بنەماڵە ناوخۆییەکان

لاوازبوونی دەسەڵاتی ناوەندی عەباسییەکان بە تێپەڕبوونی کات، ڕێگەی بۆ بنەماڵە ناوخۆییەکان لە ناوچەکەدا خۆش کرد؛ وەک بنەماڵە کوردییەکانی وەک عەننازییەکان کە لە نێوان ساڵانی 381-511/990-1171 لە ناوچەی جەبەل لە ڕۆژئاوای ئێران فەرمانڕەواییان کردووە، بەرهەمی ئەم پرۆسەیەن (بەرگی 1، ل. 141).