Erbil Vekayinamesi

Erbil Vekayinamesi، ساڵنامەیەکی سریانییە کە ڕووداوەکانی سەردەمی کۆنی درەنگ و پێش ئیسلام دەگرێتەوە. بۆ مێژووی کوردی پێش ئیسلام و پێکهاتەی ئایینی-کۆمەڵایەتی ناوچەکە بەهای سەرچاوەیی هەیە.

ناوەڕۆک و شێواز

ئەو ڕووداوانەی لە بەرهەمەکەدا باس کراون، ژیاننامەی ئەو پیاوە ئایینییانە دەگرێتەوە کە نزیکەی لە نێوان ساڵانی ١٠٠-٥٤٠/٥١ی زایینیدا ژیاون؛ زانیاری سیاسی، ئایینی، نەریتی و تەنانەت ئابووریش سەبارەت بەو سەردەمەی ئەم کەسانە تێیدا ژیاون، بە وردی تێیدا خراوەتەڕوو (بەرگی ١، ل. ٥٤). لەبەر ئەوەی بەرهەمەکە بە ڕووداوێک کۆتایی دێت کە نزیکەی ساڵی ٥٤٠ ڕوویداوە، لەم سەردەمەدا سەبارەت بە ساسانییەکان، بەتایبەتی سەردەمی I. Hüsrev، هەندێک زانیاریشی تێدایە. شێوازەکەی لەگەڵ ئەو شەهیدنامانەی کە دەربارەی شەهیدانی مەسیحی نووسراون کە لە سەردەمی پاشای ساسانی II. Şapur ستەمیان لێکراوە، لێکچوونی هەیە (بەرگی ١، ل. ٥٤).

سەرچاوەکان و مشتومڕی ساختەیی

لە نێو سەرچاوەکانی بەرهەمەکەدا، ئەگەری ئەوە هەیە بەڵگەنامەکانی ئەنجومەن کە لە کتێبخانەی میترۆپۆلیتانی هەولێردا هەن، بەکار هێنرابن (بەرگی ١، ل. ٥٤). لەگەڵ ئەوەشدا، گومان هەیە کە ساڵنامەکە ساختە یان هەڵبەستراو بێت؛ بەو پێیە Richard N. Frye، یەکێکە لەوانەی کە ڕای وایە ئەم ساڵنامەیە هەڵبەستراوە (بەرگی ١، ل. ٥٤).

زەردەشتییەت و بەهای سەرچاوەیی

بەرهەمەکە لە ڕووی تێگەیشتن لە سەردەمی پێش ئیسلامەوە بەنرخە. لە زۆر شوێندا، وردەکاری دەربارەی باوەڕە زەردەشتییەکانی خەڵکەکە دەدات، بەتایبەتی لە نیشتەجێبوونەکانی هەولێر و کەناری ڕووباری زابی گەورە. ئەم زانیارییانە، لە ڕووی گەیشتن بە وردەکارییەکان و ئاراستەکردنی مشتومڕەکانی ئەم بابەتەوە سەبارەت بەوەی ئایا کورد زەردەشتی بوون یان نا، گرنگییەکی تایبەتی هەیە (بەرگی ١، ل. ٥٥).