Haçlılar

خاچیان سوپای فەڕەنسی (غربی) یە کە بەرەو ڕۆژهەڵات دەڕوات بۆ داگیرکردنی خاکە پیرۆزەکان لە سەردەمی ناوەڕاستدا. لە سەردەمێکی ئیسلامی مێژووی کورددا، بەتایبەت لە سەردەمى خانەوادەی ئەیوبیدا، وەک هێزێکی سەرەکی دەرەکی دەردەکەوێت کە ڕێڕەوی ناوچەکە دیاری دەکات. ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خانەوادەکە کە لە ساڵی ٥٦٤/١١٦٩ دا دەسەڵاتی لە میسر داگیرکردووە، بوونەتە ئامانجی یەکەمی سەربازی خاچەکانی سێیەم، پێنجەم، شەشەم و حەوتەم. خانەوادی ئەیوبی کە تێکۆشانێکی نائاسایی بۆ وەستاندنی خاچەکان ئەنجامدا، شارستانیەتێکی بەهێز دروستکرد و سەرەڕای بارودۆخی شەڕ و شەڕی وێرانکەر، پیاوانی زانا و چالاکییە کولتوورییەکانی پاراست (جلد ١، پەڕە ١٥١). سەڵاحەدین، کە دەسەڵاتی خۆی لە دیمەشق دامەزراند، عوسامەی کوڕی منکزی بانگهێشت کرد و مووچە و خانوو و زەویی بۆ تەرخان کرد. سەڵاهەدین کە سوود لە ئەزموونی عوسامی لە سەر خاچەڵەکان وەرگرت، لە کێشە سەربازی و سیاسییەکاندا ڕاوێژکاری کرد (جلد 1، لاپەڕە 153). فەرمانڕەوای ئەیوبیش بەرانبەر بە سەفەرەکانی خاچی خۆیان وەستانەوە. مەلیکول مەنسور، کە پارێزگاری حەمە و ناوچەکانی سەربەخۆ بوو، لە ساڵی 603/1206 و 606/1209 دا پشتیوانی لە سەفەرەکەی مەلیکولی عادل کرد بۆ ناوچەکانی خاچ و جەزیرە، کە شاری حەمە کرد بە قەڵایەکی قورس کە داگیر بکرێت (کلتی ١، لا ١٦٣). تێکۆشان لە نەوەیەکی دواتر لە خانەوادەکەدا بەردەوام بوو: ئەبو فیدە لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا بەشداریی لە محەمەدکردنی قەڵای مارکاب کرد و دواتر سەرکەوتنی بەرچاو لە شەڕەکانی دژی خاچەکان و مۆگۆڵەکان بەدەستهێنا (جلد 1، لاپەڕە 189). ئیبن شیداد لە سەردەمێکدا ژیاوە کە مەغۆلەکان و خاچییەکان هەڕەشەی لەسەر خاکی ئیسلامی بوون و لە کارەکانییدا گرنگی بە پێشەکی زانیاری داوە کە لەسەر بنەمای شایەتییەکانی خۆیەتی (جلد ١، پەڕە ١٨٥). ## ڕۆڵی جوگرافی کوردەکان. 65) ؛ لە بەرامبەردا حیسن عەکرادی (قەڵای کوردەکان) ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە پاشەکشەکردنی چەندین هێرشی بۆ سەر بلاد-ی شەم و لە پاراستنی لە دژی چەندین سوپادا، بەتایبەتی صلیبیان؛ نزیکەی هیچ کتێبێک نییە کە باسی ئەم دیوارە و گرنگییەی نەکات (جلد 2، لا 114). ئیبن هەلدون دەڵێت کە ژمارەی دانیشتوانی کورد کە چوونە میسر دوای ئەوەی چەندین شار و دیوار و قەڵای کە لە دەستی خاچەکان بوون و بە سەرکەوتنەکانی سەڵاحەدین دەستی بەسەردا گرتووە، زۆرتر بوون (کلتی ٢، لاپەڕە ٧٩).