Hasanveyhîler

Hasanveyhîler, X. yüzyılda İran'ın batısındaki Cibâl bölgesinde hüküm süren bir Kürt hanedanıdır. Hanedan, kurucusu Hasanveyh'in adından gelir ve dönemin egemen gücü olan Büveyhîler ile ilişkileri çerçevesinde varlığını sürdürmüştür.

Hanedanın kurucusu Hasanveyh, Büveyhî hükümdarı Rüknüddevle ile iyi ilişkiler geliştirmiştir. Ancak Irak'ta hüküm süren Büveyhî hükümdarı Muizüddevle, onu kendi saltanatı için bir tehdit olarak görmüştür. Bu nedenle Muizüddevle, 355/965 yılında Şehrezor üzerine büyük bir ordu göndermiştir. Hasanveyh, Musul'dan hareket eden bu Büveyhî ordusuna karşı hazırlık yapmış ve orduyu Erbil'in batısında bir yerde yenilgiye uğratmıştır. Bunun üzerine Muizüddevle ikinci bir ordu hazırlayıp Dînever üzerine göndermiş; Hasanveyh, Dînever'de yaşanan yıkıma rağmen ordusuyla bu kuvvete de karşı koymuştur. Sonuç alamayan Muizüddevle, Hasanveyh'e 50.000 dinar göndererek onunla bir barış anlaşması yapmak zorunda kalmıştır (Cilt 1, s. 120).

Hasanveyh'in ardından emirlik, Adudüddevle'nin hil'at giydirerek emîr tayin ettiği Bedir'e geçmiştir. Bu sırada Adudüddevle, Bedir'in kardeşleri Âsım ve Abdülmelik'e değerli hediyeler vermiş; ancak bu iki kardeş bir süre sonra Bedir'e ve Büveyhîler'e karşı isyan faaliyetlerine girişince Adudüddevle onları ortadan kaldırmıştır. Aldığı destekle Bedir; Sâbûrhâst, Dînever, Ahvâz, Burûcerd, Esedâbâd ve Nihâvend'de tam bir hâkimiyet kurmuştur. Adudüddevle'nin 372/983 yılında vefat etmesinin ardından hanedan mensupları arasında taht mücadelesi başlamış, Adudüddevle'nin oğlu Şerefüddevle Bağdat'ta Büveyhî tahtına oturmuştur. Şerefüddevle, amcası Fahrüddevle'ye destek verdiği için 377/988 yılında Bedir üzerine Karatekin el-Cehşiyârî komutasında bir ordu göndermiş; Karatekin, Karmisin vadisinde karşılaştığı Bedir'i savaşın ilk safhasında yenilgiye uğratmıştır (Cilt 1, s. 121).

Bedir, hükmü altında bulundurduğu bölgelerde adaleti ve güveni tesis etmiş, kendi adına para bastırmıştır. Mekke yolu üzerinde yaşayan Bedevî Araplara hacılara eziyet etmemeleri için bol miktarda para dağıtmış, böylelikle hacıların rahatça yolculuk yapabilmelerini sağlamış; ayrıca hükmü altındaki bölgelerde ticarî faaliyetlerin rahatça yürütülebilmesi için büyük çaba göstermiştir. Bedir'in öldürülmesinin ardından Büveyhî hükümdarı Şemsüddevle, Hasanveyhî Emîrliği'ne ait toprakların tümünü ele geçirmiştir. Şehrezor'da bulunan Tâhir b. Hilâl topraklarını geri almak için Şemsüddevle'ye saldırmışsa da yenilgiden kurtulamamış, esir alınarak Hemedân'da hapsedilmiştir (Cilt 1, s. 122).