Hemavend

همەڤەند خێڵێکی کوردە کە لە سنووری عوسمانی-ئێران، بە شێوەیەکی سەرەکی لە نێوان سلێمانی و شەریزۆر دەژی. لە سەرچاوەکانی کۆتایی عوسمانیدا، وەک یەکێک لە خێڵەکان دەردەکەوێت کە گرنگی بە کارەساتی ناوچەکە دەدەن. ## لە گەشتەکانی سنوردا محەمەد حورشید، لە بەرهەمی "سێحەتنەمە-ی هودود"دا، حەمەڤەند لە کاتی هەژمارکردنی خێڵەکانی گەورەی کورد لە ناوچەی سنووری عوسمانی و ئێران و ڕووسیا، لەگەڵ خێڵەکان وەک: ئەتمانی، بابان، بادکی، بریادۆست، کاف، جەلالی، حەیدەران، لێکان، میلان، ریشوان، سێبکی، شەمسیکی، شمزیان، شێبزین، شێخ حەسەنان، شیکاکی و زیلان، زانیاریی ورد دەربارەی دەستەکانی ئەو خێڵانە دەگێڕێتەوە (کلتی ٤، پەڕە ٧٨). ئەم جۆرە سەفەرنامە سنورییانە، تۆمارێکی وردیان هەیە کە لە شوێنەکانی تر نەنابەخشراوە، کە باس لە دەستی خێڵەکان، ژمارەی خانووەکان، باوەڕەکان (ئیسلام یان ئێزیدی) ، سەرچاوەکانی بژێوی ژیان، ژمارەی ئاژەڵەکان، چەمچەگەل و قەڵاکەکانیان و لە خاکی کام ئیمپراتۆرییەتدا بوون (جلد ٤، پەڕە ٧٨). لە دەقی رۆژنامەیەکدا ئاماژە بەوە دەکرێت کە سەرەڕای ئەو هەموو توندوتیژییەی حکومەت بەتایبەتی خێڵەکانی هەماڤەند لە خاکی ئێران لە کاتی خۆیدا "وەک کەشوهەوا" ئەم حاڵیە پێشێل دەکەن؛ هەر لەو دەقەشدا بێخوێندنی کوردەکان بە هۆکاری بێخوێندنەوەو پێشنیار کراوە کە وەک چارەسەرێک قوتابخانەکان بکرێنەوە وەک لە نمونەی ئەلبەنیا (جلد ٤، لاپەڕە ١٦٣). لە تۆمارێکی دیکەدا باس لە گۆڕانی پارێزگای موسڵ دەکرێت کە خێڵی حەمەڤێندی دانیشتووی موسڵ بە دزی و حەرامیدا بژێویەتی، حکومەتی عوسمانی زۆر کاری کردووە بۆ پێشگرتن لەم دۆخە و زۆرێک لە خێڵەکان گوێڕایەڵکراون. ڕۆژنامەی زێڤرا لە بەغدا، چالاکییەکانی خێڵی حەمەڤەند کە لە نێوان سلێمانی و شەریزۆردا لە هەڵسوڕانیدا بوون، لەگەڵ چالاکییەکانی حکوومەتی سێنێندێج (سین) ی ئێران و خێڵی هەورامان (هەورامان) کە لە ناوچەی سنگی سلێمانی دەژین، بڵاوکردەوە (بەجلی ٤، لاپەڕەی ٢٣٨).