Hemavend

Hemavend, Osmanlı-İran sınır bölgesinde, başlıca Süleymaniye ile Şehrizor arasındaki coğrafyada yaşayan bir Kürt aşiretidir. Geç Osmanlı kaynaklarında, hareketli yaşam tarzı ve merkezî yönetime karşı tutumuyla bölgenin asayişini yakından ilgilendiren aşiretlerden biri olarak öne çıkar.

Mehmed Hurşid, Seyahatnâme-i Hudud adlı eserinde Osmanlı, İran ve Rusya sınırının kesiştiği bölgedeki büyük Kürt aşiretlerini sayarken Hemavend'i; Atmanî, Baban, Badikî, Bıradost, Caf, Celali, Hayderan, Lek, Milan, Rişvan, Sebkî, Şemsikî, Şemzînan, Şeyhbızın, Şeyh Hasenan, Şikakî ve Zîlan gibi aşiretlerle birlikte anar ve bu aşiretlerin kolları hakkında ayrıntılı bilgi aktarır (Cilt 4, s. 78). Bu tür sınır seyahatnameleri; aşiretlerin kolları, hane sayıları, inançları (İslam veya Yezidi), geçim kaynakları, hayvan sayıları, yaylak ve kışlakları ile hangi imparatorluğun topraklarında bulunduklarına dair başka yerlerde rastlanmayan ayrıntılı kayıtlar içerir (Cilt 4, s. 78).

Osmanlı süreli yayınlarında Hemavend, merkezî yönetimin asayiş sorunu olarak yansıtılır. Bir gazete metninde, hükümetin bunca şiddetine rağmen özellikle İran hududundaki Hemavend aşiretlerinin zaman zaman "fırtına gibi" bu havalinin asayişini ihlal ettiği belirtilir; aynı yazıda Kürtlerin maariften mahrum bırakılması asayişsizliğin sebebi olarak gösterilir ve çözüm olarak Arnavutluk örneğinde olduğu gibi mektepler açılması önerilir (Cilt 4, s. 163). Musul vilayetinin geçirdiği dönüşümü anlatan başka bir kayıtta ise Musul'da yaşayan Hemavend aşiretinin hırsızlık ve haramilikle geçindiği, bu durumun önüne geçmek için Osmanlı hükümetinin çok çalıştığı ve aşiretlerin birçoğunun itaat altına alındığı ifade edilir (Cilt 4, s. 179).

Aşiretin hareketliliği döneme ait basında da izlenebilir. Bağdat'ta çıkan Zevra gazetesi, Süleymaniye ile Şehrizor arasında hareket hâlinde olan Hemavend aşiretinin faaliyetlerini, İran'ın Senendec (Sine) hükümeti ile Süleymaniye Sancağı hududunda yaşayan Avraman (Hevraman) aşiretinin faaliyetleriyle birlikte haberleştirmiştir (Cilt 4, s. 238).