İbn Hurdâzbih

ئیبن حورەزبیح (بە ئینگلیزی: Ibn Hurdâzbih) (بە زمانی کوردی: 300/912-13) یەکێکە لە جوگرافیاژیانەی سەرکردەی سەردەمی پێشووی ئیسلام و بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی نەریتەکانی جوگرافیای وێنەیی دادەنرێت. بەناوبانگترین بەرهەمی کتێبی (کیتابُلَ-مَسَالِک وَالْمَمَعَالَک) لە مێژوی کوردیدا گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە یەکێکە لەو کارە جوگرافییە کە زانیاری لەسەر شوێنی نیشتەجێبوونی کوردەکان دەدات. لە سەردەمی یەکەمی عەباسییەکاندا، باوکی (لە سەردەمی (٨١٣-٨٣٣) ، پارێزگاری تابەرستان بووە، خۆی لە بەغدا خوێندنی باشی وەرگرتووە، لە (ئیسحاق الموسلی) خوێندنی مۆسیقا وەرگرتوە، سەرەتا بۆ بەڕێوەبەرایەتی پۆست و هەواڵگری پارێزگای جەبال، دواتر بۆ سەرۆکایەتی هەمان ڕێکخراو لە بەگدا و سامیرە. نووسەر کە لە ساڵی 912 یان 913 کۆچی دوایی کرد، چەندین بەرهەمی نووسیوە کە بریتین لە کیتەبوڵ مەساڵیک و ئەلمەماڵیک، کیتابوڵ لاهڤ و ئەل مەلاحی (جلد 2، لاپەڕە 12). یاقوبی دووەمین نوێنەری گرنگ لە قوتابخانەی جوگرافیا لە عێراقە لەدوای ابن حورەزبیح (جملەی ١، لاپەڕە ٩٢). لە نوسراوەکەدا تۆمارێکی گرنگ هەیە سەبارەت بە نیشتەجێبوونەکانی کورد لە فارس. نوسەر دەڵێت کە کوردەکان چوار زوممیان هەیە لە ناوچەی فارس: یەکەمیان ناوچەی حەسەن ب. جلیویحە کە ناسراوە بە بازینجان و لە چواردە فڕەسە دوورە لە شیراز، دووەمیان ناوچەکەی ئەردەم ب. ژوانە کە لە شراز بیست و شەش فڕاسە دوورەوەو زوممی حەسێن ب. سالیح کە بە سوران ناسراوە. کتێبی (مێسالک و مەماڵیک) گرینگی زۆری هەیە بۆ ئەوەی یەکەمین کاری جوگرافییە کە زانیاری لەسەر شوێنی نیشتەجێبوونی کوردەکان دەدات (زوملار) (جولەی ٢، لا ١٢).