Milli

Milli (Millî), Osmanlı arşiv belgelerinde ve klasik kaynaklarda adı sıkça geçen, yaşam ve faaliyet alanı başta Diyarbekir ile Mardin çevresi olmak üzere Yukarı Mezopotamya'ya uzanan büyük bir Kürt aşiretidir.

Aşiretin adı, en eski kaynaklarda Mervânî hanedanının hâkim olduğu coğrafyayla birlikte anılır. 983-1085 yılları arasında Kuzey Mezopotamya'da hüküm süren ve etnik kimliği bakımından Kürtler'in Humeydî aşiretinin Çehârbuxtî koluna bağlanan Mervânîler'in hâkimiyet kurdukları bölge; Humeydî, Lârî, Hezbânî, Mihrânî, Hakkârî, Buxtî, Beşnevî, Çûpî ve Millî gibi önemli Kürt aşiretlerini bünyesinde barındırıyordu (Cilt 1, s. 129).

Aşiretin Osmanlı dönemindeki varlığı en somut biçimde arşiv belgelerine yansımıştır. Mühimme defterlerinin ilk sayılarından itibaren Kürt aşiretleriyle vergi tahsilinden sorumlu idareciler arasında dönem dönem sorunlar yaşandığı görülür; bu çerçevede Milli aşireti ile kethüdaları Kadı Mahmud arasında vergi meselesinden kaynaklanan bir anlaşmazlığa dair kayıtlar bulunmaktadır (Cilt 3, s. 14).

Milli aşiretinin yerleşik topluluklarla münasebetleri her zaman barışçıl olmamıştır. 1116/1705 tarihli bir arşiv kaydında, Mardin voyvodalığına bağlı Şeyh Bızini Aşireti ile Milli Aşiretinden iki yüz kadar atlının Mardin'de yerleşik Kürt hanelerini bastıkları ve bu ailelere büyük haksızlıklar ettiklerine dair şikâyetler dile getirilmiştir (Cilt 3, s. 32).

Ekonomik açıdan aşiret, bölgedeki diğer topluluklara benzer biçimde ziraat ve ticaretle uğraşıyordu; nitekim Rasülayn ile Mardin arasında ikamet eden Dakori aşiretinin ziraat ve ticaretinin "Milli aşireti gibi" olduğu belirtilerek Milli, bölgenin tarım ve ticaret yapan aşiretlerine örnek gösterilmiştir (Cilt 4, s. 272).

19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında aşiret, devletle kurumsallaşan bir ilişki içine girmiştir. 1900 yılında Diyarbekir vilayeti dâhilindeki Milli Aşireti reislerinden Hacı Mahmud Efendi ve yanındakilere sabah ve akşam yemeklerinin verilmesine dair yazışmalar bunun bir örneğidir; bu kayıt, Hamidiye Alayı mensubu aşiret reislerine verilen ziyafetler bağlamında aşiret reislerinin devlet nezdinde edindikleri konuma işaret eder (Cilt 3, s. 86).