Milli

Milli (Millî), ku navê wê di belgeyên arşîva Osmanî û çavkaniyên klasîk de gelek caran derbas dibe, eşîreke Kurd a mezin e ku qada jiyan û çalakiyê wê bi taybetî li derdora Diyarbekir û Mardinê ye û heta Mezopotamyaya Jorîn dirêj dibe.

Tarihî Kökenler

Navê eşîretê, di çavkaniyên herî kevn de bi erdnîgariya ku xanedana Mervânî lê serdest bûye re tê gotin. Herêma ku Mervânîyan, yên ku di navbera salên 983-1085an de li Mezopotamyaya Bakur hukum kirine û ji aliyê nasnameya etnîkî ve bi şaxa Çehârbuxtî ya eşîreta Humeydî ya Kurdan ve girêdayî ne, lê serdest bûn; eşîretên Kurd ên girîng ên wekî Humeydî, Lârî, Hezbânî, Mihrânî, Hakkârî, Buxtî, Beşnevî, Çûpî û Millî di nav xwe de dihewand (Cilt 1, s. 129).

Osmanlı Arşiv Kayıtları

Hebûna eşîretê di serdema Osmanî de bi awayekî herî berbiçav di belgeyên arşîvê de cih girtiye. Ji rûpelên yekem ên defterên Mühimme ve tê dîtin ku di navbera eşîretên Kurd û rêveberên berpirsiyarê berhevkirina bacê de dem bi dem pirsgirêk derketine; di vê çarçoveyê de qeydên li ser nakokiyekê ku ji ber meseleya bacê di navbera eşîreta Milli û kethudayên wan Kadı Mahmud de derketiye hene (Cilt 3, s. 14).

Têkiliyên eşîreta Milli bi civakên niştecîh re her dem aştiyane nebûne. Di qeydeke arşîvê ya bi dîroka 1116/1705 de, giliyên li ser ku nêzîkî dused siwarên ji Eşîreta Şeyh Bızini ya girêdayî voyvodatiya Mardinê û Eşîreta Milli, li Mardinê êrîşî malbatên Kurd ên niştecîh kirine û neheqiyên mezin li van malbatan kirine, hatine ziman (Cilt 3, s. 32).

Ekonomik Hayat

Ji aliyê aborî ve, eşîret, mîna civakên din ên herêmê, bi çandinî û bazirganiyê re mijûl bû; nitece, hat gotin ku çandinî û bazirganiya eşîreta Dakori ya ku di navbera Rasülayn û Mardinê de dijî "wekî eşîreta Milli" ye û Milli wekî mînakek ji eşîretên çandinî û bazirganiyê yên herêmê re hatiye nîşandan (Cilt 4, s. 272).

Devletle İlişkiler

Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, eşîret ketiye nav têkiliyeke sazûmanî bi dewletê re. Nameyên li ser dayîna xwarinên sibeh û êvarê ji Hacı Mahmud Efendi û kesên pê re, ji serokên Eşîreta Milli yên di nav sînorên parêzgeha Diyarbekirê de di sala 1900an de, mînakek ji vê yekê ye; ev qeyd, di çarçoveya ziyafetên ku ji serokên eşîretên endamên Alaya Hamidiye re hatine dayîn de, nîşan dide ku serokên eşîretan li cem dewletê çi cîh girtine (Cilt 3, s. 86).