Mes‘ûdî

مسعودی (م. 345/956) یکی از مهم ترین مورخین و جغرافیان دوره اولیه اسلام است. از جمله منابع اصلی تاریخ کردستان است که اطلاعات مفصل را در مورد ریشه، قبیله ها، مسکونی ها و هویت مذهبی-مذهبی خود ثبت می کند که در آثار مورخانی قبل از او وجود ندارد. مسعودی که دارای شخصیت علمی متنوعی است، آثار زیادی در زمینه تاریخ، فقه، کلام، فلسفه، اخلاق و سیاست، از جمله تاریخ و جغرافیا، جهان شناسی، نجوم شناسی، دین و فرقه ها، نوشته است. اما از این آثار تنها با مورج<unk>-<unk>هاب و مدین<unk>l-جیوهر به امروز رسیده است (جلد ۱، ص ۹۵). او می گوید: "مروجی<unk>-<unk>هاب" خلاصه ای انتخاب شده از آثار او است که قبلاً کتاب خود را به نام "احبار<unk>ز-زمان" و "کتاب<unk>l-Evsât" نوشت. در اثر دیگر "تنبیه" و "شرف" از موضوعات مربوط به فلکیات و هواشناسی و اطلاعات مربوط به هفت منطقه زمین و اقیانوس ها را به شرح می دهد و بعد از آن به گونه های مختلفی از ملت هایی که در تاریخ جهان اثر گذاشته اند را بررسی می کند. ## ریشه کردها Mürcü<unk>-<unk>eheb، حاوی اطلاعات مهمی در مورد کردها است که در منابع تاریخی قبل از اسلام وجود ندارد؛ در اثر نام کردها در چهارده مکان جداگانه ذکر شده است (جلد ۱، ص ۹۵). مسعودی، داستان های مختلفی در مورد نژاد کرد ها را روایت می کند: یکی از داستان ها این است که کرد ها در زمان های قدیم از دیگران جدا شده و به خاطر شرایطی که مجبور به کوه ها و دره ها می شدند، به همسایگی با جایی که اجم ها و فارس ها زندگی می کردند، رفتند، زبان های خود را رها کردند و زبان های مختلف خود را از هم جدا کردند و هر قبیله به یک زبان کرد متفاوت صحبت می کرد؛ و دیگر داستان ها نیز می گویند که مردار ب. نزار یا کرد ب. مرد ب. سَسَعَا ب. در کتاب "تنبیه و ال-شرف" که درباره ریشه های کرد ها اشاره می کند، نویسنده می گوید که با توجه به نژاد کرد ها، ربیه ب. از فرزندان نزارو آمده است و در مورد نسباتشان درست است؛ همچنین از دو قبیله ی یعقوبیان و کورکان که در سرزمین های مول و جبل جودی زندگی می کنند، صحبت می کند (جلد ۲، ص ۱۵). ## اسبای کرد در مورد اسب های کرد اطلاعات فراوانی که او می دهد، یک منطقه جغرافیایی بسیار گسترده را پوشش می دهد. به گفته مسعود، در کنار اسباهای کرد سنی و شیعه مسلمان، اسبایی خارجی نیز وجود دارد؛ همچنین اسبائی کرد مسیحی و یعقوبی نیز وجود دارند. مسعودی یاد می کند که کورد ها 300 تایف هستند؛ به گفته او کرد ها در هیچ جای جز کوهستان نشینند و مسکونی آنها بیلاد جبل است (جلد ۲، ص ۳۴). ## منبع و نقد مسعودي؛ با ابن هردازبی، یاکوبی، ابن فاقی و ابن روست یکی از نمایندگان برجسته مدرسه جغرافیایی-تاریخ است که در زمان اولیه درباره کورد ها اطلاعات می دهد (جلद ۲،ص ۸). با این حال، برخی از داستان های او در مورد ریشه و گذشته تاریخی کردها افسانه ای هستند (مانند افسانه دهقق) ؛ با این اطلاعات و اطلاعات او در باره ریشه های فارس، یونانی، ترک و چینی، توسط محققان امروزی مورد انتقاد قرار گرفته است زیرا با واقعیت های بشری و فیلولوژیک ارتباط ندارد (جلد 2، ص 15). نویسندگان بعدی از آثارش نیز بهره مند شده اند؛ به عنوان مثال دیماسکی، یکی از نویسندگان که از مسعودی استفاده می کردند در هنگام نوشتن اثر معروف کیهان شناسی و جغرافیا Nu<unk>betü<unk>d-dehr<unk>i (جلد ۲، ص ۳۳).