مکانتأیید متخصص
Zaho
زاخو در دوره عثمانی یک قضا (شهرستان) وابسته به ولایت موصل بود. در تقسیمات اداری عثمانی، به عنوان قضایی در اطراف سنجاق موصل، همراه با واحدهایی مانند عقره، زیبار، دهوک، سنجار و عمادیه در اسناد ثبت شده است (جلد ۴، ص. ۱۱۹).
ساختار اداری و سوابق آرشیو
در طبقهبندیهای آرشیو عثمانی، زاخو از اوایل دوره به عنوان یک واحد اداری جای میگیرد. در طبقهبندی کامل کِپِجی، در حالی که سنجاقها و واحدهای وابسته به ولایت دیاربکر فهرست میشوند، زاخو نیز همراه با مکانهایی مانند حسانکیف، هیزان، چاپاکچور و رسولعین در میان واحدهای اداری ذکر شده است (جلد ۳، ص. ۵۰). در تقسیمات اداری مبتنی بر دادههای سالنامه، زاخو در داخل سنجاق موصل به عنوان یک قضا (شهرستان) دارای ۱۰۹ روستا و یک ناحیه ظاهر میشود (جلد ۴، ص. ۱۲۷).
منابع طبیعی و تجارت
قضای زاخو از نظر منابع طبیعی نیز موضوع سالنامهها بوده است. ذکر شده است که در بخش کوهستانی قضا، معادن مختلفی به ویژه معادن زغال سنگ وجود داشته است؛ اما از بیشتر این معادن بهرهبرداری نشده است. همچنین اشاره شده است که در فاصله تقریباً دو ساعته از شهر زاخو، یک معدن کوچک نفت وجود داشته که توسط دولت اداره میشد (جلد ۴، ص. ۲۸۱). از نظر تجاری، زاخو بر روی یکی از مسیرهای مهم ولایت موصل قرار داشت؛ جاده زاخو خط تجاری را تشکیل میداد که به سعرد و بیتلیس امتداد مییافت (جلد ۴، ص. ۲۹۶).
پس از جنگ جهانی اول
پس از جنگ جهانی اول، زاخو به یک نقطه استراتژیک تبدیل شد. در تلگرامهای رمزنگاری شده آن دوره منعکس شده است که نوری بیگ، سرپرست ولایت موصل، در پایان سال ۱۹۱۸ موصل را ترک کرده و برای آمدن به جزیره به سمت زاخو حرکت کرده است (جلد ۳، ص. ۱۳۲). در این دوره، اظهاراتی مبنی بر اینکه عشایر کرد زاخو، دهوک و عمادیه موصل از دیرباز وفاداری فوقالعادهای به مرکز نشان دادهاند، در صورت درخواست میتوانند علیه انگلیسیها شورش کنند و افسران و سربازان انگلیسی در زاخو و عمادیه میتوانند از بین برده شوند، توسط حیدر بیگ، والی وان، به وزارت داخله ارسال شده است (جلد ۳، ص. ۱۲۲).
در همان دوره پرآشوب، پس از کشته شدن مأمور سیاسی انگلیس، عشایر عمادیه و زاخو با اتحاد به انگلیسیها در پیشروی زاخو حمله کرده، صد نفر را کشته و دو توپ و مقدار زیادی پول و مهمات به دست آوردهاند، که این موضوع تلگرامهای رمزنگاری شده سال ۱۹۱۹ بوده است (جلد ۳، ص. ۱۳۳).
منابع
جلد 3: Weqfa Ban — Cilt 3 (2023)
نویسندگان: Hakî Kaya, Uğur Bayraktar, Şeyhmus Bingül, Hüseyin Siyabend Aytemur, Sinan Hakan
صفحات: , , ,
جلد 4: Weqfa Ban — Cilt 4 (2022)
نویسندگان: Yasemin Aygün, Şeyhmus Bingül, Maşallah Bingöl
صفحات: , , ,
منابع از مجموعهٔ «Kürt Tarihinin Kaynakları» (منابع تاریخ کرد) برگرفته شدهاند. ویراستاران مجموعه: Nurettin Beltekin, Serdar Şengül, Ercan Çağlayan.
مدخلهای مرتبط
این مقاله از پرسشهای مطرحشده از آرشیو ما گردآوری و توسط استاد متخصص بازبینی و تأیید شده است. همهٔ اطلاعات با جلد و صفحه مستند است.