Zaho

زاخۆ ڕووداوێکە کە لە سەردەمی عوسمانی دا بە ویلایەتی موسڵەوە پەیوەست بوو. لە دابەشکردنی ئیدارەی عوسمانیدا وەک ڕووداوێک کە لە چواردەوری سنگی موسڵ لەگەڵ یەکینەکانی وەک ئاکرێ، زیبار، دهۆک، سنگر و ئیمادی تۆمار کراوە (جملە ٤، ١١٩). لە پۆلینی کامیل کەپیسی، ئاڵا و یەکینەکانی سەربە پارێزگای دیارەبەکر لە نێوان یەکینە ئیدارییەکاندا هاتووە، لەگەڵ شوێنەکانی (حەسەنکیف، حیزان، چاپچور و رەسولین) ، هەروەها زاهۆ لە ناو یەکینەکاندا هاتووەتە ناو (جلد 3، ص 50). لە بەشێکی شاخاوی قەزاندا کانە بەربڵاوەکان، بەتایبەت کانە کانی خەڵوزی تێدابوون، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە زۆرێک لەو کانانە بەکارنەهێنراون، هەروەها ئاماژە بۆ ئەوە کراوە کە نزیکەی دوو کاتژمێر لە شارۆچکەی زاخۆدا کانەیەکی بچووک لە نەوتدا هەیە کە لەلایەن دەوڵەتەوە بەڕێوەدەبرێت (جلد ٤، ژمارە ٢٨١). دوای جەنگی جیهانی یەکەم، زاخۆ بوو بە خاڵێکی ستراتیژی. ئەو کاتە لە تەلەگرامەکانی شفردا دەبینرێت کە نوێنەری حوکمڕانی موسڵ نوری بەئی لە کۆتایی ساڵی 1918دا لە موسڵ جێهێشت و بۆ جەزیرە ڕۆیشت. لەو ماوەیەدا ڕاگەیەندراوەکان لەلایەن ڤان ڤالیسی حەیدەر بەڕێزەوە گەیشتوون بە چاودێری ناوخۆیی کە دەڵێت خێڵەکانی زاخۆ، دهۆک و ئیمادیە کوردەکانی موسڵ لە سەرووی ناوەندەوە دڵسۆزییەکی نایابیان نیشانداوە، ئەگەر ویستیان دەتوانن دژی ئینگلیزەکان یاخیببن و ئەفسەر و سەربازەکانی ئینگلیز لە زاخو و ئیمدیە دووربخرێنەوە (توێ 3, لاپەڕە 122). لە هەمان سەردەمی ئاژاوەخۆشکەریدا، لە ساڵی ١٩١٩ دا، بە هاوپەیمانیی خێڵەکانی ئیمادیە و زاخۆ، لەدوای کوژرانی کاربەدەستانی سیاسی بەریتانی، هێرشیان کردە سەر ئینگلیزەکان، سەد کەسیان کوشت، بڕێکی زۆر پارە و چەکیان بە دوو تۆپ دەستبەسەرداگرت (جولەی ٣، لاپەڕە ١٣٣).