Nasruddevle

Nasruddevle, Diyarbakır ve çevresinde hüküm süren Kürt Mervânî hanedanının önde gelen hükümdarlarından biridir. Mumehhiduddevle’nin küçük kardeşi olup, idareyi Erzen valisi Hoca Ebu’l-Kâsım el-İsfahânî’nin yardımıyla Şervîn’den almıştır (Cilt 1, s. 130).

Mervânî hanedanı, aslen Siirt ile Maden arasındaki Kurmâs Köyü’nden gelen ve bu köyde değirmencilik yapan Mervân b. Kek’in soyundan gelir. Mervân’ın oğulları, dayıları Bâz’ın ordusuna katılmış; Bâz’ın öldürülmesinin ardından yönetim, hanedanın asıl kurucusu sayılabilecek en büyük yeğen Ebû Ali el-Hasan b. Mervân’a geçmiştir. Ebû Ali’nin 4 Zilkade 387 (8 Kasım 997) tarihinde Bâbu’l-Mâ (Dicle Kapısı)’dan Âmid şehrine girerken öldürülmesinden sonra hanedan içindeki iktidar el değiştirmeye devam etmiş, bu süreçte yönetim Nasruddevle’ye uzanmıştır (Cilt 1, s. 130).

Nasruddevle döneminde Mervânî coğrafyası yoğun bir imar faaliyetine sahne olmuştur. Hanedan mensupları için evlerin yanı sıra bahçeler, su dolapları, kanallar, cami, saat kulesi, han, hamam, bimaristan ve köprü gibi kamu hizmeti sunan eserler inşa ettirilmiştir. Mervânîler’in önemli şehirlerinden Âmid surlarında birçok burç yeniden inşa edilmiş veya tamir görmüş, şehirde ayrıca bir mescit yapılmıştır. Hanedanın bir diğer önemli şehri olan Cizre’nin surlarında da onarımlar gerçekleştirilmiştir (Cilt 1, s. 131).

Nasruddevle bölgedeki hâkimiyetini tam olarak yerleştirmişken yeni bir siyasi gerçeklikle karşı karşıya kalmıştır. Selçuklular’ın batıya, Mervânîler’in batı ve kuzey komşusu olan Bizans topraklarına doğru akınlar düzenlemesiyle birlikte, bölgenin belirleyici siyasi aktörü Selçuklular olmuş; Mervânîler de tüm siyasetlerini onlara endeksli biçimde kurmaya başlamışlardır. Ortadoğu’ya gelen Tuğrul Bey’in güzergâhı üzerindeki bu gelişme, Mervânîler’in onun döneminde Selçuklu tabiiyetini benimseyen devletlerden biri haline gelmesiyle sonuçlanmıştır (Cilt 1, s. 131).