Sason

Sason, li ser navê "Hazo" di belgeyan de jî tê binavkirin (Bild 4, s. 119). Di belgeyên arşîvên Osmanî de Sason di lîsteyên ku cihên ku Kurdan bi piranî dijîn tên naskirin de gelek caran têne gotin; di çarçoveya "Eyalet-i Kurdistan" de ew bi yekîneyên wek Cizre, Palu, Genç û Eğil (Bind 3, s. 51) tê hejmartin. Her wiha Silvan, Ciwan, Mutki, Bargirî û Ahlat jî bi cihên din ve tên gotin; ev jî di sernavên cihê de nîşan dide ku Sason di lêkolînên arşîvê de gelek xalên destkeftina belgeyên derbarê dîroka Kurdistan û Kurdistanê de heye (Cilt 3, s. 77). Di hejmartina gundên li ser bingeha şaredariyê de, Qesada Sason di nav 118 gund û Mûş Sancî ya Beytlîsê de hatiye tomarkirin (Bilt 4, p. 126). Geografiya herêmê jî di çavkaniyan de pêşketî ye: Çiyayê Sason û Talori di navbera çiyayên Rojhilat-Anadoluyê de bi taybetî hatine naskirin; cih, bilindî, rewşa hewa û erdê û rola aborî û leşkerî ya wan hatiye nîqaşkirin (Bild 4, p.. 184). Di dîrokî de, Sason, Çemişgezek, Pertek, Palu, Hizan, Müküs û Şirvan di nav herêmên desthilatdarîya Kurdan de tê bîranîn, ku li ser sultanên Qehê bi fermanên Qahê bi ser ketine, her wiha herêmên wekî Sasonê, Çemîşgezekê, Pertekî, Hezan, Mûkus û Şîrvanê (Til 4, p. 216). Di dema Ebdulhamîd de, bi taybetî di çarçoveya bûyerên şerê Ermeniyan de, "Destpêkên li Sasonê" di nav nivîsên arşîvê de bûn (Volume 3, rûp. 88). Di belgeyan de avahiya eşîrên herêmê bi navên berbiçav tê xuya kirin: di telgrafeke şîfreya sala 1919'an de li Sasonê serokê eşîrê Bîdrî Hasan di nav serokên eşîr ên wê demê de tê binavkirin (Volume 3, p. 124). ## Bawerî û Çanda Gel Sason her wiha baweriyek dewlemend û çanda gel a erdnîgariya wê ye. Di civîna Kanî Maranê ya Sasonê de, di salê de carekê malbatên wan kom dibin û panayirê çêdikin. Ev jî nîşan dide ku di qadê de di warê olî de heterojenîte heye û ku panayîrên wan wek navenda bawerî û komkirinê dixebitin (Vol. 4, p. 300).