Med

Med (Medler), İslam öncesi dönem birincil kaynaklarında geçen ve Kürtlerle ilişkisi tartışılan eski Yakın Doğu kavimlerinden biridir; antik kaynaklarda Media coğrafyasıyla birlikte anılır.

Kürtlerle İlişkisi Tartışması

Medler, İslam öncesi Kürt tarihinin spekülasyona en açık alanlarından birinin merkezinde yer alır. Bu döneme ait birincil kaynaklarda geçen Med, Kardukhia, Corduene, Qardu (Beth Qardu), Korduk, Kordrik ve Korçeyk gibi benzer ve paralel adlandırmaların Kürtlerle ne kadar ilişkili olduğu, erken dönem Kürt tarihyazımının başlıca tartışma konusudur (Cilt 1, s. 17). Bu kaynaklarda Kürtlerle ilişkilendirilen bilgileri değerlendirebilmek için, bunları zikreden kaynaklara doğrudan başvurmak gerekir; Medler ve Kardukhialılar gibi kavimlerin Kürtlerle bağlantısının olup olmadığını anlamlı bir sonuca ulaştırmanın yolu da budur (Cilt 1, s. 18).

Akademik yaklaşımda Medlerin tek başına değil, antik Kürt tarihini ilgilendiren bir bütünün parçası olarak okunması gerektiği vurgulanır: Mardia, Media, Kardukhia (Corduene, Korduk/Korçeyk ve Beth Qardu), Adiyabene ve hatta Armenia tarihî coğrafyası, Kürtleri hem tarihsel hem de sosyo-kültürel açıdan ilgilendirmektedir (Cilt 1, s. 20). Bununla birlikte, bu kaynaklarda anılan kavimlerin kesin olarak Kürtlere işaret ettiği iddia edilmez; ilgili bölüm yalnızca antik dönem tartışmalarında kaynakların mahiyeti hakkında bilgilendirme amacı taşır (Cilt 1, s. 18).

Antik Kaynaklarda Medler

Medlere ilişkin bilgilerin büyük kısmı Yunan, Roma ve Ermeni tarihçilerinden gelir. Ksenophon, Pers-Med ilişkisine değinirken Medlerin gelenek ve âdetleriyle ilgili önemli ayrıntılar verir (Cilt 1, s. 27). Sicilyalı Diodorus, antik kavimlere dair bilgiler içeren Bibliotheke Historike adlı eserin yazarıdır (Cilt 1, s. 28). Pliny, Adiabene'den doğu ve kuzeydoğuya doğru uzanan toprakları Med ülkesi olarak tanımlar ve Medlerin ülkesine ayrı bir başlık açar (Cilt 1, s. 47). Eusebius ise antik dünyanın ilk sistematik ve evrensel tarihi sayılan Kroniği'nde Keldanîler, Asurlular ve Lidyalılarla birlikte Medleri de zikreder (Cilt 1, s. 36).

Med adı, bölgenin coğrafi ve siyasi sınırlarıyla da geçer: MS 298/99 antlaşmasında Zintha kalesi Media ile Armenia arasında sınır kabul edilmiş (Cilt 1, s. 40), Strabon Media ile Armenia dağları sınırlarında yaşayan Amardileri başka kavimlerle birlikte anmıştır (Cilt 1, s. 31). Theophylact Simocatta da Media bölgesindeki Malabason dağlarından Kardukhia sıradağlarının göründüğünü kaydeder (Cilt 1, s. 41). Geç Antik Çağ tarihçilerinden Procopius'un eserinde Medleri sık sık anması dikkat çekicidir (Cilt 1, s. 39).

Ermeni Kaynakları

Ermeni kaynakları Medlerle ilgili özgün veriler sunar. Moses Khorenatsi, Asuristan'da kral naibi olarak Medlerin kralı ve din adamı Zerdüşt adında birinin bırakıldığını belirtir, Eusebius'un kroniğinde anılan Med krallarını listeler ve Medlerin kendi döneminde Muratsean ya da Marats'i olarak bilindiğini ifade eder (Cilt 1, s. 77). Daha geç bir dönemde, Sebeos'a atfedilen metinde artık var olmayan Medlerin, Arap-Pers çatışması sırasında Rustem adlı bir general komutasında seksen bin kişilik bir orduyla Perslerin yanında Araplara karşı yer aldığı aktarılır (Cilt 1, s. 79).