Med

مید (مەدلەر) یەکێکە لە گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە لە سەرچاوە سەرەتاییەکانی پێش ئیسلامدا هاتووە و پەیوەندییەکانی لەگەڵ کوردەکان تاوتوێ کراوە؛ لە سەرچەشنە کۆنەکاندا لەگەڵ جوگرافیای میدیا باسی دەکرێت. ## مادی تاوتوێی پەیوەندییەکان لەگەڵ کوردان لە ناوەندی یەکێک لە ڕووبەرە کراوەکانی بۆ قیاسکردن لە مێژووی کوردانی پێش ئیسلامدایە. بابەتی سەرەکیی تاوتوێکردنی مێژوویی کوردستانی سەرەتایی کە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەم سەردەمەدا هاتووە، بریتییە لە چۆنیەتی پەیوەندیکردنی ناوەکانی هاوشێوە و هاوتا لەگەڵ کوردەکان، وەک ماد، کاردوکیا، جوردو، قاردو (بێت قاردوو) ، کۆردک، کۆردریک و کورچێک (جلد ١، پەڕە ١٧). بۆ ئەوەی زانیارییەکان لەسەر کوردەکان لەو سەرچاوانەدا هەڵسەنگێندرێن، پێویستە ڕاستەوخۆ پشتبەستن بە ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەیان پێداوە، ئەمەش ڕێگایەک بۆ گەیشتن بە ئەو ئەنجامە بە واتادارەیە کە ئایا نەتەوەکانی وەک مادەکان و کاردوکھییەکان پەیوەندییان بە کوردەکانەوە هەیە (الت 1, ص 18). لە ڕوانگەی ئەکادیمیادا ئاماژە بەوە دەکرێت کە مادەکان پێویستە وەک بەشێک لە کۆمەڵێک بخوێندرێن کە نییەک تەنھا، بەڵکو گرنگی بە مێژووی کۆردەکانی دێرین دەدەن: ماردیا، میدیا، کاردوکھیا (جوردین، کۆردک/کۆرچیک و بیت قاردو) ، ئەدییاڤەن و تەنانەت جوگرافیای مێژوویی ئەرمەنستان، کوردەکان لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەوە گرنگی دەدەن (جلد ١، لاپەڕە ٢٠). لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو کەسانە کە لەم سەرچاوەدا ئاماژەیان بە کوردەکان کردووە بە دڵنیاییەوە ڕادەگەیەنرێنەوە؛ بەشەکە تەنها بۆ ئەوەی زانیاری لەسەر بنەمای سەرچاوان لە مژدەی کۆندا بدات (جملە ١، لاپەڕە ١٨). ## لە سەرچێوەکانی کۆندا زۆربەی زانیارییەکان سەبارەت بە مادەکان لە مێژوونوسانی یۆنانی، ڕۆمانی و ئەرمەنیدا هاتووە. دیۆدۆرسی سیسیلی نووسەری کتێبی Bibliotheke Historikeیە کە زانیارییەکانی لەسەر گەلانی کۆنی هەیە (جلد ١، پەڕە ٢٨). پلینیش ناوچەکانی لە ئادیابەنەوە درێژ دەبێتەوە بۆ ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژھەڵات بە وڵاتی ماد دەکات و ناونیشانیەکی جیا بۆ وڵاتی ماد دەکاتەوە (جلدی ١،پەڕە ٤٧). ناوى ماد لە سنورى جوگرافی و سیاسیى ناوچەکەدا هاتووە: لە ڕێککەوتننامەى ٢٩٨/٩٩ی زایینی زینتا سنورێک لەنێوان میدیا و ئەرمەنیا پەسەند کراوە (کلید ١، ٤٠) ، ئەماردییەکانى کە لە سنووری شاخەکانی سترابۆن میدیاى و ئەرمنیاى لەگەڵ گەلانى دیکەدا دەژین (کلیدی ١، ٣١) ، Theophylact Simocatta باس لە دەرکەوتنى شاخەکانی Kardukhia لە شاخەکانی Malabason لە ناوچەی میدیا دەکات (کليد ١،٤١). شایانی باسە کە مێژوونووسانێکی کۆنی دێرین زۆر جار مادیان لە کتێبی پرۆکۆپیۆسدا ئاماژەیان بە کردوە (جولەی ١، لاپەڕە ٣٩). لە دەقێکی دواتردا، کە بۆ سێبوس دەگەڕێتەوە، ئاماژە بەوە دەکرێت کە مادەکان کە ئێستا بوونیان نییە، لە کاتی شەڕی عەرەبی و فارسدا لە لایەن ڕۆستەمەوە لە فەرماندەیی ژنەراڵێکدا لەگەڵ سوپای هەشت هەزار کەس لە پاڵ فارسەکان لە دژی عەرەبەکان بوون (توڵ 1, لاپەڕە 79).